Hỏi: Con trai tôi 8 tuổi, sức khoẻ bình thường. Tuần trước, cháu bị sốt cao, lừ đừ. Ba ngày sau quai hàm bên phải sưng to, sau đó đến quai hàm bên trái. Khám bệnh, bác sĩ bảo cháu bị quai bị và cho uống thuốc, bệnh cháu giảm dần. Xin bác sĩ cho biết cách phòng tránh bệnh này? Nguyễn Thị Hương L. (Thị trấn Châu Thành)

Đáp: Bệnh quai bị là một bệnh truyền nhiễm cấp tính, do một loại virus gây ra.

Hơn 80% bệnh xảy ra ở trẻ em dưới 15 tuổi, thường gặp nhất là trẻ từ 6 - 10 tuổi. Người lớn cũng có thể mắc bệnh nếu không tiêm phòng.

Bệnh quai bị thường xảy ra khi thời tiết bắt đầu chuyển lạnh… Bệnh lây lan chủ yếu qua đường hô hấp do nước bọt bị nhiễm trùng khi người bệnh nói chuyện, ho hoặc hắt hơi. Thời gian lây mạnh nhất vào khoảng 2 ngày trước khi viêm tuyến mang tai.

Khi bị lây nhiễm, người bệnh sẽ có thời gian ủ bệnh trong vòng 2-3 tuần, thông thường vào khoảng 17-18 ngày, trong thời gian này người bệnh không có biểu hiện gì rõ rệt. Sau đó người bệnh có biểu hiện sốt nhẹ 38-39oC, đau cổ họng, người mệt mỏi, chán ăn, tuyến mang tai to dần và đau nhức.

Tuyến mang tai sưng to kèm đau nhức ở một bên, lan dần sang tuyến mang tai bên kia và sưng to đến khoảng 1 tuần thì từ từ nhỏ lại. Mặt da của tuyến mang tai thường đỏ, không nóng và ấn vào có cảm giác đàn hồi. Người bệnh cảm thấy khó nuốt và đặc biệt rất đau đớn khi nhai thức ăn hoặc uống các loại nước trái cây có vị chua như nước cam, nước chanh. Đây là dấu hiệu rất có giá trị để phát hiện những bệnh quai bị trong những thể không điển hình.

Tuy tỷ lệ tử vong do quai bị rất thấp (1/10.000 trường hợp mắc) nhưng quai bị cũng có thể xảy ra một số biến chứng. Biến chứng thường gặp có: viêm não - màng não (diễn tiến thường lành tính, ít để lại di chứng), viêm tinh hoàn ở nam (hiếm gặp ở trẻ em nhỏ trước tuổi dậy thì hoặc người lớn trên 50 tuổi) có thể gây vô sinh (khoảng 13%). Một số biến chứng khác hiếm gặp như: viêm tuỵ cấp, viêm buồng trứng ở nữ. Phụ nữ mang thai mắc bệnh quai bị có thể gây sẩy thai nếu nhiễm trong ba tháng đầu của thai kỳ, sinh non hoặc thai chết lưu nếu nhiễm trong ba tháng cuối.

Người bệnh nên đến cơ sở y tế để được khám và điều trị đúng cách. Với trường hợp viêm tuyến mang tai không biến chứng thì nên nằm nghỉ nhiều, trẻ còn đi học nên cho nghỉ học. Đắp ấm vùng tuyến mang tai, chăm sóc răng miệng, ăn thức ăn lỏng, dễ tiêu và nhiều chất dinh dưỡng để tăng sức đề kháng cho cơ thể. Chú ý vệ sinh cá nhân và tẩy uế các chất dịch tiết của người bệnh. Tránh bôi hoặc đắp vôi, bã trầu… ở mang tai để tránh tình trạng nhiễm độc.

Hiện nay bệnh quai bị chưa có thuốc điều trị đặc hiệu nhưng bệnh có thể phòng ngừa được nhờ vào văc-xin chủng ngừa. Đặc biệt với thanh thiếu niên trước tuổi dậy thì. Hơn 95% trường hợp đã tiêm chủng được miễn dịch kéo dài rất lâu, có thể suốt đời. Thuốc có thể sử dụng cùng lúc với các vắc-xin khác như sởi, sốt bại liệt v.v…

Bs. LÊ TRUNG NGÂN