Trót yêu đờn ca tài tử

Cập nhật ngày: 20/01/2011 - 12:20

Ông Huỳnh Hữu Trí

Như một người lái đò tận tuỵ chở lớp lớp học trò qua dòng sông nghệ thuật, hơn 40 năm qua, ông đã âm thầm đem hết ngón đờn của mình truyền dạy lại cho cả ngàn đệ tử. Ông tên Huỳnh Hữu Trí (thường gọi là thầy Trí mù), năm nay 61 tuổi, hiện ngụ ấp Long Kim, xã Long Thành Trung, huyện Hoà Thành.

Những ngày cuối năm, ai ai cũng tất bật nhưng trong căn nhà tường nhỏ của thầy Trí mù lúc nào cũng có người ngồi sẵn, chờ để đến lượt được thầy chỉ cho bài mới. Lúc thì tiếng đàn cò kéo lên não nuột khi thì tiếng đàn ghi ta phím lõm rộn rã vang lên. Ông vừa “làm mẫu” cho học trò làm theo, vừa lắng nghe tiếng đờn của học trò. Tiếng đờn “chưa tới” hay thiếu một nhịp ngoại, ông đều bắt phải đờn lại, đến khi nào nghe rõ, trò đã thuộc lòng đoạn nhạc ấy ông mới bắt đầu dạy sang đoạn khác.

Học trò của ông, có người còn là trẻ em mới 14 tuổi, cũng có người mái đầu đã bạc. Tất cả đều có chung một niềm đam mê nghệ thuật đờn ca tài tử như thầy Trí.

Ông kể về cái “duyên” đờn ca tài tử của mình: Hồi mới ra đời, ông cũng có đôi mắt sáng bình thường như bao đứa trẻ khác. Năm lên 5 tuổi, cậu bé Trí bị đau ban, hậu quả từ đó đến nay, đôi mắt không còn nhìn thấy ánh sáng nữa. Gia đình nghèo khó, tuổi thơ của ông là những chuỗi ngày dài theo cha lang thang khắp nơi làm thuê kiếm sống. Một lần đến Biên Hoà (Đồng Nai), cha của ông gặp được một người giỏi đờn ca tài tử và gửi ông lại cho theo học đờn. “Lúc đó, tôi mới là cậu nhóc 9 tuổi. Không biết có phải do tôi không thấy ánh sáng nên đôi tai trở nên thính hơn hay không mà tôi cảm âm rất nhanh, chỉ cần nghe thầy đờn xong một lượt là tôi có thể đờn lại được”, ông Trí nói.

Sau 3 năm cần mẫn theo học đờn, ông đã sử dụng thành thạo được khá nhiều loại nhạc cụ như: đờn kìm, đờn cò, đờn tranh, đờn ghi ta phím lõm, tỳ bà… Do bị bệnh, ông phải nghỉ học đờn, về Tây Ninh dưỡng bệnh. Đến năm 1963, khi sức khoẻ đã hồi phục, ông vào Ban nhạc của đạo Cao Đài Tây Ninh vừa học thêm vừa phục vụ nhạc lễ làm công quả. Năm 1970, ông chính thức được lò cổ nhạc Nam phần Văn Vĩ Ngọc Thạch (Sài Gòn) mời đến dạy đờn ca tài tử. Sau đó một năm, ông trở về Tây Ninh tiếp tục vào Toà thánh làm công quả và dạy đờn tại nhà.

Thầy Trí không nhớ nổi đã dạy nghề cho bao nhiêu người, chỉ biết nhà ông lúc nào cũng có khoảng 5 người đến học và đã gần 40 năm nay không lúc nào nhà ông vắng bóng học trò. Đối với những người học nhạc lễ của đạo Cao Đài, ông dạy hoàn toàn miễn phí. Những người khác ông cũng chỉ lấy “học phí” tượng trưng. Trong số học trò của thầy Trí có người chỉ học vài tháng, biết đờn một vài bản vắn hoặc 6 câu vọng cổ là nghỉ nhưng cũng có người “đeo bám” theo ông gần 20 năm qua mà vẫn chưa thôi. Khá nhiều người nhờ học đờn từ ông nay đã thành danh ở Đồng Nai, TP.HCM và một số tỉnh miền Trung. Có người như ông Hữu Đức nay cũng đã thành thầy dạy đờn và mở tiệm bán nhạc cụ dân tộc ở Thị xã.  

Ông Phương, năm nay 56 tuổi, ở xã Long Thành Bắc, huyện Hoà Thành cho biết: “Tôi đã theo học đờn ca tài tử ở thầy Trí hơn 10 năm nhưng vẫn chưa học hết cái hay của cây đờn cò. Tôi hiện đờn trong ban nhạc lễ của Toà thánh. Tôi dự tính sẽ còn tiếp tục theo thầy Trí học thêm nhiều năm nữa”.

Hơn 50 năm gắn bó với đờn ca tài tử, ông Trí rất mừng khi thấy ngày càng có nhiều người yêu thích loại hình nghệ thuật đậm bản sắc dân tộc này, tuy nhiên ông cũng có nhiều trăn trở: “Hiện nay, có khá nhiều bạn trẻ tìm học đờn ca tài tử, mỗi xã đều có câu lạc bộ đờn ca tài tử và có nhiều quán ăn, quán cà phê cũng có loại hình sinh hoạt này. Đây là điều rất đáng mừng. Nhưng, theo tôi nhận xét thì hiện nay, nhiều bạn trẻ đờn ca tài tử theo kiểu phóng túng, dùng đờn điện với những kỹ xảo hiện đại, làm mất đi tính nghệ thuật thuần khiết của nó. Đó là chưa kể, nhiều người đờn sai nhịp, đờn vọng cổ thì lai lai sao ấy”.

Ông Phương (phải) học đờn cò tại nhà thầy Trí

Với thầy Trí, nghiệp cầm ca chuyện vui nhiều, chuyện buồn cũng không ít. Ông kể: “Nghề này nhiều khi cũng rất bạc bẽo. Có lần tôi được rước rất trịnh trọng tới đờn phục vụ cho một đám nọ, nhưng khi đám tiệc xong, chủ nhà bỏ thầy trò tôi lần mò, dắt díu nhau đi bộ tìm đường về”.

Trong buổi toạ đàm về nghệ thuật đờn ca tài tử do Sở Văn hoá- Thể thao và Du lịch Tây Ninh tổ chức ngày 31.12 vừa qua, nhằm thống nhất các tiêu chí khoa học nghệ thuật để trình lên tổ chức UNESCO công nhận đờn ca tài tử là một di sản văn hoá phi vật thể, ông Huỳnh Hữu Trí đã được giới thiệu, bình chọn là một trong hai người đờn ca tài tử tiêu biểu ở Tây Ninh.

Hiện nay, mặc dù đã 61 tuổi, tình yêu dành cho đờn ca tài tử của ông Trí vẫn chưa vơi. Hằng ngày, ông vẫn không ngừng học hỏi nâng cao trình độ, tay nghề của mình, bởi theo ông kể, học về đờn ca tài tử - loại hình nghệ thuật dân gian đậm chất Nam bộ này là rất mênh mông, càng học càng thấy mình còn thiếu.

ĐẠI DƯƠNG