Bầu cử Quốc hội và HĐND: Xử lý tình huống phát sinh khi chia khu vực bỏ phiếu

Trong bối cảnh sáp nhập địa giới hành chính, thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và Hội đồng Nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026-2031 có những điểm đặc thù nhất định.

Nếu như ở kỳ bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XV và Hội đồng Nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2021-2026, tổng số đơn vị bầu cử đại biểu Quốc hội là 184 và được phân bổ trên 63 tỉnh, thành phố, trong đó Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh có số lượng đơn vị bầu cử lớn nhất với 10 đơn vị, thì kỳ bầu cử lần này cả nước giảm 2 đơn vị, còn 182 đơn vị, phân bổ trên 34 tỉnh, thành phố.

Thành phố Hồ Chí Minh kỳ này có 13 đơn vị bầu cử, bầu 38 đại biểu Quốc hội, tăng 8 đại biểu so với kỳ trước. Tiếp đến là Hà Nội có 11 đơn vị, bầu 32 đại biểu Quốc hội.

Cấp xã quyết định việc xác định khu vực bỏ phiếu

Thống kê của Bộ Nội vụ cho thấy, tính đến ngày 25/12/2025, cả nước có 724 đơn vị bầu cử đại biểu Hội đồng Nhân dân cấp tỉnh với số lượng 2.554 đại biểu Hội đồng Nhân dân cấp tỉnh được bầu, đảm bảo đại diện đầy đủ cho người dân trong từng khu vực. Quy mô tổ chức bầu cử rất lớn với 22.451 đơn vị bầu cử đại biểu Hội đồng Nhân dân cấp xã, số đại biểu Hội đồng Nhân dân cấp xã được bầu là 72.644.

Tại các kỳ bầu cử trước, Ủy ban Nhân dân cấp huyện phê chuẩn các khu vực bỏ phiếu do Ủy ban Nhân dân cấp xã quyết định, đối với huyện không có đơn vị hành chính xã, thị trấn thì việc xác định khu vực bỏ phiếu do Ủy ban Nhân dân huyện quyết định.

Tuy nhiên, trong cuộc bầu cử sắp tới, Ủy ban Nhân dân cấp xã có thẩm quyền quyết định việc xác định khu vực bỏ phiếu và báo cáo Ủy ban Nhân dân cấp tỉnh.

Trường hợp cần thiết, Ủy ban Nhân dân cấp tỉnh có thể điều chỉnh việc xác định khu vực bỏ phiếu. Việc xác định khu vực bỏ phiếu được thực hiện trước khi thành lập Tổ bầu cử.

Việc chia khu vực bỏ phiếu mang ý nghĩa kỹ thuật, nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho cử tri thực hiện quyền bầu cử của mình. Vì vậy, khu vực bỏ phiếu có phạm vi hành chính nhỏ hơn đơn vị bầu cử.

Thông thường, các khu vực bỏ phiếu được thành lập theo các đơn vị hành chính cơ sở như xã, phường hoặc thôn, tổ dân phố, khu phố (cá biệt cũng có một số trường hợp đơn vị bầu cử đại biểu Hội đồng Nhân dân cấp xã chỉ có duy nhất một khu vực bỏ phiếu).

Cách thức thực hiện việc xác định khu vực bỏ phiếu được quy định tại khoản 2 Điều 4 Thông tư số 21/2025/TT-BNV. Theo đó, Ủy ban Nhân dân cấp xã căn cứ số lượng cử tri, đặc điểm địa hình, việc phân bố dân cư trên địa bàn để xác định các khu vực bỏ phiếu cho phù hợp và báo cáo Ủy ban Nhân dân cấp tỉnh, trong đó mỗi khu vực bỏ phiếu bao gồm một hoặc một số thôn, tổ dân phố hợp thành.

Trường hợp thôn, tổ dân phố có số lượng cử tri quá đông hoặc do địa bàn rộng lớn, bị chia cắt, việc phân bố dân cư không tập trung thì có thể chia thôn, tổ dân phố thành nhiều khu vực bỏ phiếu.

Việc phân chia thôn, tổ dân phố thành nhiều khu vực bỏ phiếu phải bảo đảm thuận lợi cho việc chỉ đạo, hướng dẫn, kiểm tra, giám sát của các tổ chức phụ trách bầu cử và cơ quan nhà nước có thẩm quyền, nhất là trong thực hiện công tác bầu cử của Tổ bầu cử.

Bộ Nội vụ cho biết, việc xác định khu vực bỏ phiếu phải đáp ứng quy mô, cách xác định theo quy định tại khoản 1 và khoản 2 Điều 11 Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng Nhân dân (Luật Bầu cử).

Cụ thể, mỗi đơn vị bầu cử đại biểu Quốc hội, đơn vị bầu cử đại biểu Hội đồng Nhân dân được chia thành các khu vực bỏ phiếu. Khu vực bỏ phiếu bầu cử đại biểu Quốc hội đồng thời là khu vực bỏ phiếu bầu cử đại biểu Hội đồng Nhân dân các cấp.

Mỗi khu vực bỏ phiếu có từ 300-4.000 cử tri. Ở miền núi, hải đảo và những nơi dân cư không tập trung thì dù chưa có đủ 300 cử tri cũng được thành lập một khu vực bỏ phiếu.

Khoản 3 Điều 11 Luật Bầu cử cũng đã quy định các trường hợp có thể thành lập khu vực bỏ phiếu riêng bao gồm: đơn vị vũ trang nhân dân; bệnh viện, nhà hộ sinh, nhà an dưỡng, cơ sở chăm sóc người khuyết tật, cơ sở chăm sóc người cao tuổi có từ 50 cử tri trở lên; cơ sở giáo dục bắt buộc, cơ sở cai nghiện bắt buộc, trại tạm giam.

Xử lý tình huống phát sinh sau khi phân chia khu vực bỏ phiếu

Cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XV và Hội đồng Nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2021-2026 diễn ra trong bối cảnh dịch COVID-19 diễn biến phức tạp. Từ kinh nghiệm trong cuộc bầu cử này, Bộ Nội vụ đã đặt ra các tình huống đặc biệt phát sinh và hướng dẫn phương án xử lý.

Ông Phan Trung Tuấn, Vụ trưởng Vụ Chính quyền địa phương (Bộ Nội vụ) cho biết, Điều 4 Thông tư số 21/2025/TT-BNV đã quy định 3 tình huống phát sinh và cách xử lý sau khi phân chia khu vực bỏ phiếu.

Theo đó, trường hợp sau khi đã thành lập các khu vực bỏ phiếu và lập danh sách cử tri tại các khu vực bỏ phiếu nhưng trên địa bàn xảy ra dịch bệnh có nguy cơ lây nhiễm cao, phải thực hiện việc cách ly tại cơ sở cách ly tập trung, địa bàn phải phong tỏa hoặc do thiên tai, hỏa hoạn dẫn đến địa hình bị chia cắt mà khu vực cách ly tập trung, địa bàn bị phong tỏa hoặc bị chia cắt có số lượng cử tri quá lớn hoặc có nguy cơ lây nhiễm dịch bệnh cao thì Ủy ban Nhân dân cấp xã nơi đó sau khi báo cáo và được sự đồng ý của Ủy ban Nhân dân cấp tỉnh có thể quyết định thành lập bổ sung khu vực bỏ phiếu riêng tại cơ sở cách ly tập trung, địa bàn bị phong tỏa, bị chia cắt.

Trường hợp khu vực bỏ phiếu có số lượng cử tri giảm nhiều so với thời điểm lập danh sách cử tri đến mức ít hơn số lượng cử tri tối thiểu để thành lập khu vực bỏ phiếu theo quy định thì căn cứ vào điều kiện, tình hình thực tế của địa phương, Ủy ban Nhân dân cấp xã quyết định vẫn tiếp tục duy trì khu vực bỏ phiếu đó để tiến hành việc bỏ phiếu bình thường (dự phòng trường hợp cử tri đã đăng ký trong danh sách cử tri quay trở lại khu vực bỏ phiếu trước ngày bầu cử) hoặc quyết định giải thể khu vực bỏ phiếu và Tổ bầu cử ở khu vực bỏ phiếu đó để ghép chung vào khu vực bỏ phiếu khác liền kề trong cùng đơn vị bầu cử, bảo đảm thuận tiện cho cử tri và phù hợp với năng lực của các tổ chức phụ trách bầu cử trên địa bàn.

Quyết định giải thể khu vực bỏ phiếu phải được sự đồng ý của Ủy ban Nhân dân cấp tỉnh, Ủy ban Nhân dân cấp xã phải thông báo kịp thời, rộng rãi đến cử tri về việc thay đổi khu vực bỏ phiếu để cử tri biết và thực hiện việc bỏ phiếu theo quy định.

Trường hợp cần thiết để bảo đảm thực hiện tốt công tác bầu cử, Ủy ban Nhân dân cấp tỉnh tự mình hoặc theo đề nghị của Ủy ban Nhân dân cấp xã, quyết định điều chỉnh khu vực bỏ phiếu đã được Ủy ban Nhân dân cấp xã quyết định trên nguyên tắc tạo thuận lợi cho cử tri trong việc tham gia bầu cử, bảo đảm công bằng, hợp lý, không làm thay đổi quyền bầu cử của cử tri và tuân thủ quy định của Luật Bầu cử và các văn bản hướng dẫn có liên quan.

Quyết định điều chỉnh khu vực bỏ phiếu của Ủy ban Nhân dân cấp tỉnh được gửi đến Ủy ban Nhân dân cấp xã. Ủy ban Nhân dân cấp xã có trách nhiệm tổ chức công bố, niêm yết và thông báo rộng rãi đến cử tri việc điều chỉnh khu vực bỏ phiếu của Ủy ban Nhân dân cấp tỉnh.

Theo Tổng Thư ký Quốc hội, Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội, Chánh Văn phòng Hội đồng Bầu cử quốc gia Lê Quang Mạnh, cả nước có 72.195 khu vực bỏ phiếu, đã niêm yết danh sách hơn 73 triệu cử tri.

Ở từng điểm bỏ phiếu, việc chuẩn bị hòm phiếu, phòng bỏ phiếu, phương án bảo đảm an ninh, phòng cháy, chữa cháy, phương án dự phòng khi có tình huống phát sinh… đều đã được xây dựng cụ thể. Đến thời điểm này, các điều kiện cơ bản cho ngày bầu cử 15/3 đã được chuẩn bị tương đối đầy đủ, bài bản.

Ở Hà Nội, Thành phố đã thành lập Ủy ban bầu cử tại 126 xã, phường; 11 ban bầu cử đại biểu Quốc hội, 31 ban bầu cử đại biểu Hội đồng Nhân dân thành phố, 831 ban bầu cử cấp xã và hơn 4.000 khu vực bỏ phiếu để phục vụ công tác tổ chức bầu cử.

Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch Hội đồng Nhân dân thành phố Đà Nẵng Nguyễn Đức Dũng cho biết, với 93 xã/phường (bao gồm cả 6 xã biên giới và 1 đặc khu), Đà Nẵng có khoảng 2,18 triệu cử tri và có 1.784 khu vực bỏ phiếu.

Là địa bàn biên giới có vị trí chiến lược đặc biệt về quốc phòng - an ninh, Công an tỉnh An Giang đã phối hợp chặt chẽ với các địa phương xác định 2.712 khu vực bỏ phiếu. Tính đến thời điểm hiện tại, công tác rà soát đã hoàn tất, với hơn 3,6 triệu cử tri trên toàn tỉnh.

Còn tại Gia Lai, Bí thư Tỉnh ủy Thái Đại Ngọc cho hay, tỉnh đã hoàn thành việc ban hành quyết định xác định các khu vực bỏ phiếu bầu cử tại toàn bộ 135 xã, phường với 2.179 khu vực bỏ phiếu và tổ bầu cử. Cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng Nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026-2031, toàn tỉnh có hơn 2,58 triệu cử tri./.