Kiến nghị tạm ngừng Nghị định 46: 'Giải vây' cho doanh nghiệp

Gây thiệt hại nặng nề

Tây Ninh có vai trò quan trọng trong chuỗi sản xuất và chế biến nông sản của khu vực phía Nam, với cơ cấu ngành hàng đa dạng, tập trung vào các sản phẩm chủ lực như khoai mì (sắn), mía, lúa và một số nông sản khác. Hiện tỉnh có 65 nhà máy chế biến nông sản với tổng công suất thiết kế khoảng 6,4 triệu tấn củ/năm. Bên cạnh đó, lĩnh vực mía đường có Nhà máy Mía đường TTC với công suất chế biến khoảng 9.800 tấn mía/ngày, tương ứng nhu cầu nguyên liệu khoảng 2,9-3 triệu tấn mỗi niên vụ. Song, sản lượng nguyên liệu chỉ đáp ứng khoảng 50-55% nhu cầu của DN chế biến, phần còn lại chủ yếu nhập từ Campuchia.

Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Đinh Thị Phương Khanh cho biết: “Ngay khi Nghị định 46 và Nghị quyết 66 được ban hành, có hiệu lực và bãi bỏ Nghị định số 15/2018/NĐ-CP, các DN nhập khẩu các mặt hàng nông sản của tỉnh gặp khó khăn vì hàng hóa không thể thông quan qua cửa khẩu do vướng các quy định về thực hiện thủ tục kiểm tra liên ngành. Trước tình hình đó, UBND tỉnh chỉ đạo các lực lượng chức năng tăng cường phối hợp, kéo dài thời gian làm việc để xử lý các lô hàng tồn đọng tại cửa khẩu.

Nhờ sự phối hợp nhịp nhàng của các ngành liên quan đến 22 giờ ngày 31/01/2026, tỉnh thực hiện thông quan khoảng 1.000 xe hàng, tương ứng 112 lô hàng với tổng sản lượng khoảng 45.000 tấn nông sản các loại. Tuy nhiên, trong thời gian chờ thực hiện thủ tục thông quan, có khoảng 3.540 tấn mì củ và mì lát bị hư hỏng, tổng giá trị nguyên liệu ước tính khoảng 4 tỉ đồng”.

Bên cạnh thiệt hại về nguyên liệu và chi phí lưu giữ hàng hóa tại cửa khẩu, nhiều DN còn phát sinh thêm chi phí duy trì hoạt động sản xuất trong thời gian chờ nguyên liệu thông quan. Ông Nguyễn Thiện Trung Tín (Công ty TNHH Nông sản Hương Thịnh, xã Tân Lập) cho hay: “Trong thời gian này, DN phải chi trả tiền lương, bảo hiểm và các chi phí duy trì hoạt động của nhà máy cho người lao động. Đáng ngại, công ty phải thương lượng với khách hàng vì không kịp trả các đơn hàng. Bây giờ, các DN đều lo lắng Nghị định 46 và Nghị quyết 66 sẽ tiếp tục có hiệu lực sau ngày 15/4/2026, trong khi đó các cấp, các ngành chưa có văn bản hướng dẫn cụ thể, chúng tôi cũng không biết bắt đầu từ đâu để thực hiện tốt nghị định, nghị quyết này”.

Hàng loạt khó khăn, vướng mắc

Theo quy định tại Điều 21 và Phụ lục III Nghị định 46, nhóm hàng rau, củ, quả tươi thuộc diện kiểm tra an toàn thực phẩm theo phương thức kiểm tra thông thường với thời gian chờ kết quả từ 7-15 ngày. Phương thức kiểm tra này chưa phù hợp với đặc tính của các mặt hàng nông sản tươi, dễ hư hỏng.

Phó Giám đốc Trung tâm Chất lượng chế biến và Phát triển thị trường vùng IV, Bộ Nông nghiệp và Môi trường Ngô Tuấn Ngọc chia sẻ: “Hiện Tây Ninh chưa có phòng kiểm nghiệm đủ năng lực, pháp lý thực hiện đầy đủ kiểm nghiệm các chỉ tiêu theo tiêu chuẩn áp dụng đối với các sản phẩm nhập khẩu. Đây cũng là khó khăn chung của các địa phương, bởi đầu tư được một phòng kiểm nghiệm không hề đơn giản, đòi hỏi phải có nguồn lực và phải có mẫu để kiểm nghiệm. Trường hợp đem mẫu từ Tây Ninh lên TP.Hồ Chí Minh kiểm nghiệm phải mất ít nhất 1 ngày nhưng không phải lúc nào cũng làm được, trong khi đó hàng nông sản dễ hư hỏng không thể để qua ngày giữa thời tiết nắng nóng”.

Không chỉ bất cập về thời gian, quy trình kiểm nghiệm, các ngành chuyên môn còn lo lắng về nguồn nhân lực để triển khai thực hiện các quy định mới của Nghị định 46 và Nghị quyết 66. Trưởng trạm Kiểm dịch động vật Mộc Bài (thuộc Cục Chăn nuôi và Thú y, Bộ Nông nghiệp và Môi trường) Trần Anh nói: “Bình thường, một cán bộ sẽ kiểm tra khoảng 50 bộ hồ sơ/ngày. Trường hợp không làm đủ số lượng này sẽ xảy ra ách tắc, ùn ứ tại các cửa khẩu. Nếu Nghị định 46 và Nghị quyết 66 có hiệu lực trở lại, chúng tôi đang lo lắng ai sẽ là người đi lấy mẫu kiểm nghiệm.

Do đó, chúng tôi kiến nghị tiếp tục dừng Nghị định 46 và Nghị quyết 66, đồng thời các ngành chức năng phải đánh giá nguồn lực và nhân lực để có hướng tháo gỡ trước khi Nghị định 46 và Nghị quyết 66 có hiệu lực trở lại. Bên cạnh đó, phải có văn bản hướng dẫn rõ ràng và tổ chức các lớp tập huấn chuyên ngành về quy định lấy mẫu kiểm nghiệm”.

Theo Nghị định số 15/2018/NĐ-CP, sản phẩm thuộc thẩm quyền quản lý của bộ nào thì bộ đó được thực hiện cấp giấy chứng nhận lưu hành tự do (CFS), còn việc cấp giấy chứng nhận y tế (HC) thuộc thẩm quyền của Bộ Y tế. Tại khoản 2, Điều 23 Nghị định số 15/2018/NĐ-CP quy định Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường) có trách nhiệm kiểm tra đối với lô hàng thực phẩm xuất khẩu gồm nhiều thực phẩm thuộc thẩm quyền quản lý của 2 bộ trở lên.

Tuy nhiên, Nghị định 46 không quy định cụ thể các nội dung liên quan trên. Do đó, trong quá trình thực hiện, các cơ quan còn lúng túng trong việc xác định các cơ quan có thẩm quyền cấp các loại giấy chứng nhận đối với thực phẩm xuất khẩu cũng như trách nhiệm kiểm tra đối với lô hàng thực phẩm xuất khẩu hoặc nhập khẩu gồm nhiều loại thực phẩm thuộc thẩm quyền quản lý của 2 bộ trở lên.

Kiến nghị tiếp tục ngưng Nghị định 46

Có thể thấy sau khi Nghị định 46 và Nghị quyết 66 được ban hành và có hiệu lực ngay đã bộc lộ hàng loạt bất cập, vướng mắc. Điều này không chỉ có DN Tây Ninh kêu cứu mà cả cộng đồng DN cũng điêu đứng trước Nghị định 46 và Nghị quyết 66.

Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Nguyễn Hồng Thanh nhấn mạnh: “Siết chặt quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm là hết sức quan trọng và cần thiết, song trong công tác quản lý cần phải phân tích nguy cơ và rủi ro trên từng nhóm ngành hàng để có phương thức quản lý phù hợp. Hiện nay, cơ sở vật chất, nhân lực chưa đủ đáp ứng đủ yêu cầu cho việc triển khai Nghị định 46 và Nghị quyết 66. Chính vì thế, Tây Ninh kiến nghị tiếp tục ngưng Nghị định 46 đến khi hoàn thành việc sửa Luật An toàn thực phẩm.

Trường hợp Nghị định 46 và Nghị quyết 66 tiếp tục có hiệu lực sau ngày 15/4/2026, kiến nghị Đoàn công tác Bộ Y tế phải có hướng dẫn cụ thể từng mặt hàng, trong đó có mặt hàng nông sản tươi sống là nguyên liệu phục vụ các nhà máy chế biến (mì tươi, mía,..); đánh giá năng lực và cơ sở vật chất thực hiện chức năng kiểm nghiệm của các địa phương để có hướng giải quyết, hỗ trợ kịp thời; cần phải có nhóm chế tài nhất là đối với những cơ quan nhà nước tiếp tay cho DN vi phạm luật,... Riêng tỉnh sẽ đẩy mạnh công tác truyền thông chính sách đến DN, người dân và cơ quan chức năng”.

Trước những kiến nghị của Tây Ninh và các ngành liên quan, Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên nói: “Đoàn ghi nhận những khó khăn, vướng mắc của tỉnh và sẽ báo cáo với Thủ tướng Chính phủ, trong đó có ý kiến tạm dừng Nghị định 46 đến khi Luật An toàn thực phẩm được ban hành. Do đó, đề nghị Tây Ninh phải chuẩn bị tâm thế thực hiện Luật An toàn thực phẩm, đồng thời tiếp tục nghiên cứu đóng góp cho Luật An toàn thực phẩm. Trường hợp Nghị định 46 không dừng, Bộ cũng sẽ rà soát lại kiến nghị của Tây Ninh để có hướng điều chỉnh, sửa đổi cho phù hợp”.

Việc Tây Ninh mạnh dạn nêu lên các khó khăn, vướng mắc và kiến nghị trong quá trình triển khai Nghị định 46 và Nghị quyết 66 càng khẳng định lãnh đạo tỉnh luôn đồng hành, sát cánh cùng DN, xem khó khăn của DN là khó khăn chung của tỉnh. Tin rằng, tiếng nói của Tây Ninh sẽ góp phần cho Nghị định 46 tiếp tục ngưng hay ít nhất cũng được sửa đổi cho phù hợp với tình hình thực tế./.