Tháo gỡ nguy cơ đứt gãy thị trường lao động

Đại dịch COVID-19 bùng phát lần thứ 4 đã làm gia tăng tỷ lệ thất nghiệp và khiến nhiều lao động rời đô thị lớn, như TP Hồ Chí Minh, Bình Dương… trở về quê. Tình trạng này báo hiệu nguy cơ xảy ra sự mất cân đối cung cầu thị trường lao động khi hoạt động kinh tế xã hội trở lại trạng thái “bình thường mới”.

Tỷ lệ thất nghiệp tăng vọt

Theo công bố của Tổng cục Thống kê, quý III năm 2021, tỷ lệ thất nghiệp trong độ tuổi đã tăng lên mức cao nhất trong vòng 10 năm qua. Tính riêng quý III/2021, cả nước có hơn 28,2 triệu người từ 15 tuổi trở lên hứng chịu ảnh hưởng tiêu cực của dịch COVID-19 như: Mất việc làm, giãn việc nghỉ luân phiên, giảm giờ làm, giảm thu nhập… Số người thất nghiệp là hơn 1,7 triệu người, tăng 532,2 nghìn người so với quý trước. Khu vực có tỷ lệ gia tăng tỷ lệ thất nghiệp cao nhất là vùng Đông Nam Bộ và đồng bằng sông Cửu Long do thực hiện giãn cách xã hội. Điều này dẫn đến hệ quả là có khoảng 1,3 triệu lao động phải rời bỏ khu vực sản xuất, trở về quê hương.

Công nhân làm việc trong ngày đầu thực hiện nới lỏng giãn cách xã hội tại Khu Công nghiệp Linh Trung 1(TP. Hồ Chí Minh). Ảnh: TTXVN

Ông Lê Minh Tấn, Giám đốc Sở Lao động, Thương binh và Xã hội (LĐTBXH) TP Hồ Chí Minh cho biết: Trên địa bàn có trên 470.000 doanh nghiệp với trên 3,2 triệu công nhân. Do thực hiện giãn cách nên có 1,7 triệu lao động phải tạm nghỉ việc, giãn việc không hưởng lương. Số doanh nghiệp vừa và nhỏ chiếm 98% nên lượng lao động bị ảnh hưởng rất lớn, nhất là ngành may mặc, giày da, dịch vụ thương mại, giao thông. Bên cạnh đó, TP Hồ Chí Minh có 17 khu công nghiệp và khu chế xuất với 1.600 doanh nghiệp cùng 322.000 công nhân cũng rất khó khăn và không thể duy trì “3 tại chỗ” vì chi phí quá lớn. Lao động tự do có 660.000 người cũng bị ảnh hưởng rất lớn.

Ông Phan Kỳ Quan Triết, Phó Giám đốc Trung tâm Dự báo nhu cầu nhân lực và Thông tin thị trường lao động TP Hồ Chí Minh cho biết, thời gian qua, do chi phí cao nên chỉ một số ít doanh nghiệp thực hiện phương án “3 tại chỗ”, “1 cung đường 2 điểm đến” hoặc “4 xanh”, còn lại đa số doanh nghiệp phải ngừng sản xuất, tạm thời cho người lao động nghỉ việc. Do đó, thị trường lao động TP Hồ Chí Minh bị ảnh hưởng nặng nề dưới tác động của dịch bệnh.

Theo ông Phạm Văn Tuyên, Phó Giám đốc Sở LĐTBXH tỉnh Bình Dương: Bình Dương có khoảng 50.000 doanh nghiệp với khoảng 1,2 triệu lao động. Số lao động tham gia “3 tại chỗ” khoảng 250.000 người, khoảng 750.000 người phải ngừng việc, số còn lại làm bán thời gian.

Thiếu việc làm dẫn đến lao động quyết định về quê khi TP Hồ Chí Minh nới lỏng giãn cách. Ông Trần Việt Anh, Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp TP Hồ Chí Minh, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần xuất nhập khẩu Nam Thái Sơn chia sẻ: Qua khảo sát tại 300 doanh nghiệp để chuẩn bị nhân lực cho tháng 10, thì thấy chỉ khoảng 40% lao động mong muốn trở lại làm việc sau khi mở cửa. Nguyên nhân là các lao động đều sống ở các xóm trọ với không gian sống chật hẹp, tạm bợ, không thể đảm bảo 5K, nên nhiều người lao động muốn về quê, nhất là nhóm lao động tự do (có đến 70%-80% là ở các tỉnh, thành).

“Để đảm bảo nguồn lao động lâu dài, thành phố cần quan tâm xây dựng các khu lưu trú, khu nhà ở cho công nhân, xây dựng các trung tâm y tế phục vụ người lao động tự do”, ông Trần Việt Anh đề xuất.

Còn ông Vũ Minh Tiến, Viện trưởng Viện Công nhân và Công đoàn (Tổng Liên đoàn lao động Việt Nam) cho biết, theo báo cáo từ cơ sở, những lao động từ tỉnh thành phía Nam đang dịch chuyển đều là lao động di cư, trong đó có cả lao động chính thức làm việc trong các doanh nghiệp và lao động tự do thuộc khu vực phi chính thức. Những lao động này đều khó khăn, không có việc làm và hầu hết là lao động phổ thông nên việc quay về quê là giải pháp tình thế trước mắt.

Giải pháp bù đắp

Tin mừng đối với ngành hàng dệt may là ông Phạm Xuân Hồng, Chủ tịch HĐQT Công ty CP May Sài Gòn 3 cho biết, khảo sát từ các doanh nghiệp trong hội cho thấy sẽ có khoảng 70%-80% số lượng người lao động sẽ quay lại làm việc trong thời gian tới. Nguồn đơn hàng của các doanh nghiệp cũng khá dồi dào nên việc gia tăng sản xuất sẽ diễn ra trong quý IV.