Thiếu cơ chế, quy trình, nguồn lực thực hiện thi hành án tại Tòa án chuyên biệt

Chiều 04/12, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 10, Quốc hội thảo luận tại Tổ về Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế, chính sách phát triển năng lượng quốc gia giai đoạn 2026–2030 và dự án Luật Tòa án chuyên biệt tại Trung tâm tài chính quốc tế.

Tham gia góp ý dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế, chính sách phát triển năng lượng quốc gia giai đoạn 2026–2030, đại biểu Phan Thị Mỹ Dung - Giám đốc Sở Tư pháp tỉnh Tây Ninh cho rằng, dự thảo Nghị quyết của Hội đồng Thẩm phán Tòa án Nhân dân tối cao về quy tắc tố tụng của Tòa án chuyên biệt tại Trung tâm tài chính quốc tế chưa đề cập bất kỳ quy định nào liên quan đến thi hành án.

Theo đại biểu Mỹ Dung, đối với Chương về thi hành án trong dự thảo Luật Tòa án chuyên biệt tại Trung tâm tài chính quốc tế, dự thảo trao cho thẩm phán gần như toàn bộ nhiệm vụ thi hành án, bao gồm ra quyết định thi hành án, áp dụng biện pháp cưỡng chế, tổ chức thi hành, xác minh, xử lý tài sản và giải quyết khiếu nại. Quy định này dẫn đến nhiều bất cập và khó khả thi.

"Tại Điều 36 đến Điều 38, dự thảo quy định thẩm phán Tòa án chuyên biệt thực hiện toàn bộ nhiệm vụ thi hành án, trong khi Luật Thi hành án dân sự quy định hệ thống thi hành án gồm Cục, Chi cục, chấp hành viên và công chức thi hành án. Chấp hành viên mới là chủ thể duy nhất có quyền tổ chức cưỡng chế, xác minh, kê biên, bán đấu giá tài sản. Từ đó, việc giao các nhiệm vụ này cho thẩm phán là trái với bản chất, vì Tòa án không trực tiếp cưỡng chế mà chỉ ban hành quyết định thi hành án" - đại biểu Mỹ Dung phân tích.

Bên cạnh đó, đại biểu cũng cho rằng thẩm phán không thể kiêm nhiệm vai trò của chấp hành viên, bởi việc tổ chức thi hành án cần bộ máy hỗ trợ gồm thẩm tra viên, thư ký thi hành án và tổ cưỡng chế. Trong khi đó, dự thảo lại giao toàn bộ nhiệm vụ này cho thẩm phán như phong tỏa tài sản (Điều 27); kê biên tài sản (Điều 27); bán tài sản (Điều 27); tạm giữ, tạm hoãn xuất cảnh (Điều 27, 37); tổ chức cưỡng chế thi hành (Điều 37).

“Quy định này bất cập, không khả thi vì thẩm phán không được đào tạo nghiệp vụ cưỡng chế, không có lực lượng hỗ trợ và vi phạm nguyên tắc tách bạch giữa xét xử và thi hành án” - đại biểu Mỹ Dung khẳng định.

Đối với quy định về bán tài sản, nhất là tài sản dễ hư hỏng cũng thiếu quy trình cần thiết. Dự thảo trao quyền “cho bán tài sản” nhưng không quy định chủ thể thực hiện, phương thức bán, cũng như việc tuân thủ các pháp luật liên quan như định giá và đấu giá tài sản. Đại biểu Mỹ Dung cho rằng, đây sẽ là khoảng trống lớn, nhất là đối với các bản án liên quan đến tài sản giá trị cao tại Trung tâm tài chính quốc tế, nơi yêu cầu vận hành phải đặc biệt chặt chẽ. Ngoài ra, dự thảo cũng thiếu cơ chế phối hợp cưỡng chế khiến việc cưỡng chế khó có thể thực hiện.

Từ đó, đại biểu Mỹ Dung kiến nghị cần thành lập Cơ quan thi hành án chuyên biệt trực thuộc Tòa án chuyên biệt và đội ngũ này phải đáp ứng yêu cầu về nghiệp vụ thi hành án, am hiểu ngoại ngữ hoặc có thể chuyển giao cho cơ quan Thi hành án dân sự thực hiện quyết định của Thẩm phán tại Tòa án chuyên biệt. Đại biểu cũng đề nghị cân nhắc lại thời gian hiệu lực của Nghị quyết để bảo đảm phù hợp với tính chất đặc thù của mô hình Tòa án chuyên biệt và thời gian chuẩn bị triển khai trên thực tế./.

Kiên Định – Ngọc Hoa