Thói quen tưởng vô hại vào mùa lạnh có thể làm thận yếu nhanh

Dù trời lạnh, cơ thể vẫn liên tục mất nước qua hô hấp (thở ra không khí khô lạnh), qua da và nước tiểu, chỉ là không dễ nhận ra như khi đổ nhiều mồ hôi lúc trời nóng.

Thạc sĩ - bác sĩ Phạm Thị Mộng Đào, Trưởng khoa Thận Nhân tạo, Bệnh viện Gia An 115 (TP.HCM) cho biết, với người cao tuổi, người mắc tiểu đường, tăng huyết áp hoặc bệnh thận mạn, tình trạng thiếu nước trong mùa lạnh còn có thể khởi phát suy thận cấp trên nền mạn, khiến chức năng thận suy giảm nhanh và khó hồi phục hơn, đôi khi còn phải lọc máu cấp cứu.

Vì sao thiếu nước mùa lạnh đặc biệt gây hại tới sức khỏe thận?

Theo bác sĩ Mộng Đào, khi cơ thể không được bổ sung đủ nước để bù lại lượng đã mất, thể tích máu lưu thông giảm và máu trở nên cô đặc, lưu lượng máu đến thận cũng giảm. Trong khi đó, thận phải làm việc nhiều hơn, tăng tái hấp thu nước để duy trì huyết áp và cân bằng cơ thể, vì vậy nước tiểu sẽ ít và đậm màu hơn.

Trong điều kiện “thiếu nước đầu vào” nhưng vẫn phải đảm nhiệm chức năng lọc chất thải và điều hòa điện giải như thế, thận phải làm việc với áp lực cao hơn, dù người bệnh không có cảm giác khát hay mất nước rõ rệt như mùa nóng.

“Khi thể tích tuần hoàn giảm kéo dài, lượng máu đến thận cũng giảm theo, làm chức năng lọc của thận suy yếu dần. Trên lâm sàng, tình trạng này thể hiện qua creatinin máu tăng và eGFR giảm - những dấu hiệu cho thấy chức năng thận đang suy giảm. Ngoài ra, lượng nước tiểu ít cũng làm giảm khả năng “rửa trôi” vi khuẩn trong đường tiết niệu, làm tăng nguy cơ nhiễm trùng tiết niệu tái diễn, từ đó có thể gây tổn thương nhu mô thận nếu kéo dài”, bác sĩ Đào cảnh báo.

Thiếu nước kéo dài cũng khiến nước tiểu thường xuyên ở tình trạng cô đặc, làm tăng nồng độ các khoáng chất như canxi, oxalat, axit uric và phosphate. Đây là cơ chế trực tiếp thúc đẩy hình thành sỏi thận và làm tăng nguy cơ tái phát ở người đã từng mắc sỏi.

Những dấu hiệu sớm cho thấy thận đang “làm việc quá tải” do uống ít nước

Bác sĩ Đào cho hay, ở giai đoạn sớm, các biểu hiện bất thường của thận thường khá mờ nhạt. Người bệnh có thể thấy nước tiểu sẫm màu, mùi đậm, lượng ít hơn bình thường nhưng dễ chủ quan rồi bỏ qua triệu chứng. Một số trường hợp xuất hiện khô miệng kéo dài, môi khô bong tróc, da nhăn, mệt nhẹ, đau âm ỉ vùng thắt lưng hoặc tiểu rắt thoáng qua, nhất là vào buổi sáng.

Ở người có cơ địa dễ tạo sỏi, có thể có cảm giác lâm râm vùng hông lưng hoặc tiểu buốt nhẹ do tinh thể khoáng bắt đầu kết tủa trong đường tiết niệu. Còn ở người cao tuổi hoặc người có bệnh nền, thiếu nước thường biểu hiện bằng chóng mặt nhẹ khi đổi tư thế, da khô, táo bón. Tuy nhiên, nhiều người không nhận ra rằng những dấu hiệu này có thể xuất phát từ việc thận đang thiếu nước để duy trì chức năng lọc.

Nên uống đủ nước dù không khát, chia nhỏ từng ngụm trong ngày

Với người trưởng thành khỏe mạnh, bác sĩ Đào khuyến cáo lượng nước trung bình khoảng 30-35 ml/kg cân nặng/ngày (tương đương 1,8-2,5 lít/ngày), kể cả khi không thấy khát. Người có tiền sử sỏi thận thường cần uống nhiều hơn để duy trì lượng nước tiểu đạt từ 2-2,5 lít/ngày.

Một số nguyên tắc quan trọng cần lưu ý gồm:

• Uống nước đều trong ngày, chia nhỏ từng ngụm; không đợi khát mới uống và không uống dồn nhiều nước vào buổi tối.
• Ưu tiên nước lọc ấm hoặc nước ở nhiệt độ phòng; hạn chế nước ngọt, đồ uống nhiều đường, trà đặc hoặc cà phê quá nhiều vì có thể làm tăng bài niệu nhưng không bù đủ nước cho cơ thể.
• Quan sát màu nước tiểu: Vàng nhạt là đạt, vàng sậm là dấu hiệu cần tăng lượng nước uống.

Bác sĩ Đào nói thêm, riêng với người mắc bệnh thận mạn, lượng nước cần được cá thể hóa theo mức lọc cầu thận, tình trạng phù và huyết áp, do đó nên tuân thủ tư vấn của bác sĩ điều trị, không tự ý uống quá nhiều.