Trái Đất mất cân bằng chưa từng có trong lịch sử quan trắc

Hệ thống khí hậu Trái Đất đang trượt khỏi trạng thái cân bằng với tốc độ chưa từng có, khi lượng khí nhà kính tiếp tục gia tăng, kéo theo nhiệt độ không khí, đại dương và băng tan đồng loạt lập kỷ lục mới.

Cảnh báo trên được Tổ chức Khí tượng thế giới (WMO) đưa ra trong báo cáo “Tình trạng Khí hậu toàn cầu 2025” công bố đúng vào ngày Ngày Khí tượng Thế giới 23/3.

Báo cáo cho thấy giai đoạn 2015-2025 là 11 năm nóng nhất từng được ghi nhận, trong đó năm 2025 đứng thứ 2 hoặc thứ 3, với nhiệt độ trung bình toàn cầu cao hơn khoảng 1,43 độ C so với thời kỳ tiền công nghiệp 1850-1900.

Các hiện tượng thời tiết cực đoan - từ nắng nóng khắc nghiệt, mưa lớn đến bão nhiệt đới - diễn ra dồn dập, gây thiệt hại nghiêm trọng và phơi bày mức độ dễ tổn thương của các nền kinh tế và xã hội liên kết chặt chẽ trên toàn cầu.

Theo WMO, điểm đáng lo ngại nhất là sự gia tăng “mất cân bằng năng lượng” của Trái Đất - chỉ số lần đầu tiên được đưa vào báo cáo như một thước đo cốt lõi. Trong trạng thái ổn định, năng lượng nhận từ Mặt Trời và năng lượng phát xạ trở lại không gian gần như cân bằng.

Tuy nhiên, sự tích tụ của các khí giữ nhiệt như carbon dioxide (CO₂), methane (CH4) và nitrous oxide (N₂O) - hiện ở mức cao nhất trong ít nhất 800.000 năm - đã phá vỡ thế cân bằng này. Năm 2025 ghi nhận mức mất cân bằng năng lượng cao nhất kể từ khi bắt đầu quan trắc vào năm 1960.

Hệ quả rõ rệt nhất thể hiện ở đại dương - “bể chứa nhiệt” khổng lồ của hành tinh. Trong hơn 20 năm qua, mỗi năm đại dương hấp thụ lượng năng lượng tương đương khoảng 18 lần tổng tiêu thụ năng lượng của nhân loại.

Riêng năm 2025, hàm lượng nhiệt đại dương (đến độ sâu 2.000m) đạt mức cao nhất kể từ năm 1960, đồng thời tốc độ ấm lên đã tăng gấp đôi so với giai đoạn trước đó.

Sự nóng lên của đại dương kéo theo hàng loạt hệ lụy: suy thoái hệ sinh thái biển, mất đa dạng sinh học, giảm khả năng hấp thụ carbon và gia tăng cường độ các cơn bão nhiệt đới.

Băng tại Nam Cực và Greenland tiếp tục mất khối lượng lớn, trong khi diện tích băng biển Bắc Cực năm 2025 xuống mức thấp kỷ lục hoặc gần kỷ lục trong kỷ nguyên vệ tinh. Mực nước biển trung bình toàn cầu hiện cao hơn khoảng 11 cm so với năm 1993 và được dự báo sẽ tiếp tục dâng trong nhiều thế kỷ.

Tổng Thư ký Liên hợp quốc Antonio Guterres cảnh báo: “Khí hậu toàn cầu đang ở trong tình trạng khẩn cấp. Trái Đất đang bị đẩy vượt quá giới hạn. Mọi chỉ số khí hậu quan trọng đều đang chớp đèn đỏ. Nhân loại vừa trải qua 11 năm nóng nhất trong lịch sử. Khi lịch sử lặp lại 11 lần, đó không còn là sự trùng hợp ngẫu nhiên, mà là lời kêu gọi hành động.” Ông nhấn mạnh sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch không chỉ làm trầm trọng thêm biến đổi khí hậu mà còn đe dọa an ninh toàn cầu.

Các chuyên gia cho rằng dù hiện tượng tự nhiên như La Nina hay El Nino có thể gây dao động nhiệt độ trong ngắn hạn, nhưng xu hướng ấm lên dài hạn vẫn là hệ quả trực tiếp từ hoạt động của con người. Với khả năng El Nino quay trở lại vào cuối năm 2026, nguy cơ nhiệt độ toàn cầu tiếp tục lập đỉnh trong những năm tới là hoàn toàn hiện hữu.

Theo Tổng Thư ký WMO Celeste Saulo, những tiến bộ khoa học đã cải thiện hiểu biết về tình trạng mất cân bằng năng lượng và tác động đến khí hậu. Tuy nhiên, nếu không có những hành động quyết liệt và kịp thời, những tác động của cuộc khủng hoảng này sẽ kéo dài không chỉ hàng thập kỷ, mà còn hàng thế kỷ, thậm chí hàng thiên niên kỷ./.