Trung Quốc tìm giải pháp cho hàng nghìn nhà máy thuỷ điện không hiệu quả

Trung Quốc đang cố gắng giảm sự phụ thuộc của nền kinh tế khổng lồ vào than đá và nhiên liệu hóa thạch để đáp ứng mục tiêu trung hòa carbon đầy tham vọng vào năm 2060. Tuy nhiên, quốc gia này đang chật vật tìm giải pháp đóng cửa 40.000 nhà máy thủy điện.

Đập thủy điện Bạch Hạc Than. Ảnh: Global Times

Theo trang Bloomberg, từ những năm 1950, giới chức Trung Quốc đã đặt mục tiêu “chinh phục tự nhiên” bằng cách kiểm soát dòng chảy các con sông. Khi đó, nước này đã tiến hành xây dựng hàng loạt dự án đập lớn và nhỏ với tốc độ nhanh chóng để sản sinh ra điện, kiểm soát lũ lụt, cung cấp nước tưới cho đồng ruộng và nước sinh hoạt cho các thành phố. Tuy nhiên, chính sách này đang gây ra những tác động nghiêm trọng.

Nhiều công trình thủy điện tại Trung Quốc có quy mô quá nhỏ để sản xuất ra đủ lượng điện năng “có ý nghĩa”. Một số khác trở nên dư thừa khi các con sông chảy qua bị cạn nước, hồ chứa bị bồi lấp hoặc do việc xây dựng thủy điện cao hơn trên thượng nguồn.

Ông Wang Yongchen, sáng lập viên tổ chức phi chính phủ GEV có trụ sở tại Bắc Kinh, hoạt động trong lĩnh vực bảo vệ sông ngòi, cho biết: “Trong một thời gian dài, mọi người nghĩ rằng thật lãng phí khi cứ để sông chảy qua trước mặt mà không làm gì”.

Ở vùng ngoại ô phía tây của Bắc Kinh, một trong những dự án thủy điện đầu tiên nổi tiếng nhất của quốc gia này sắp biến thành một địa điểm du lịch. Được xây dựng vào năm 1956, dự án 6.000 KW ở Thạch Cảnh Sơn, trung tâm công nghiệp cũ của Bắc Kinh, là trạm thủy điện tự động lớn đầu tiên được thiết kế và xây dựng độc lập. Đập thuỷ điệnn này được xây dựng trên một con kênh chuyển dòng của sông Vĩnh Định, nguồn nước uống chính của thủ đô cho đến khi trở nên nên quá ô nhiễm vào những năm 1990.

Tuy nhiên, dự án này dần ngừng phát điện, do hạn hán ngày càng trầm trọng ở phía bắc đất nước và nhu cầu sử dụng nước ngày càng tăng đối ở các thị trấn và làng mạc ở thượng nguồn. Theo truyền thông địa phương, hơn 80 dự án thủy lợi đã được xây dựng chỉ riêng ở khu vực Bắc Kinh. Vào những năm 2010, con sông này cạn kiệt đã cạn kiệt nước trung bình 316 ngày/năm.

“Thời tiết ở Bắc Kinh đã thay đổi,” ông Jin Chengjian, 60 tuổi, người dân huyện Shijingshan cho biết. “Khi còn nhỏ, tôi thường bơi ở con kênh gần nhà ga. Bây giờ, nước ngày càng ít đi, càng ngày càng bẩn ”.

Tại làng Weizishui, cách 90 phút lái xe về phía thượng nguồn, một con đập bê tông cao 68m được hoàn thành vào năm 1980 để ngăn lũ. Phải mất sáu năm để hoàn thành nhưng chưa một lần hoạt động.

Quy mô của các công trình xây đập ở Trung Quốc là rất lớn. Tính đến cuối năm 2017, sông Dương Tử, con sông dài nhất Trung Quốc, có đến hơn 24.000 trạm thủy điện trải dài ở 10 tỉnh thành. Ít nhất 930 trong số đó được xây dựng mà không có sự đánh giá cần thiết về tác động tới môi trường.

Đập Tam Hiệp, một dự án thủy điện khổng lồ trên sông Dương Tử. Ảnh: AFP