Ung thư cổ tử cung - bệnh nguy hiểm nhưng có thể phòng ngừa

Ung thư cổ tử cung – bệnh do vi rút HPV

Chị N.T. D. (ngụ xã Thuận Mỹ) đến phòng khám của Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh với một tâm trạng đầy lo lắng. Trước giờ, chị chẳng quan tâm cũng không tìm hiểu về bệnh UTCTC vì cho rằng chỉ những phụ nữ (PN) có đời sống tình dục không lành mạnh mới mắc bệnh nhưng khi vô tình xem một video tư vấn trên Internet, nghe bác sĩ (BS) lưu ý những dấu hiệu nghi ngờ mắc bệnh, rồi nhận thấy mình cũng đang trong tình trạng tương tự nên chị đi khám. “Đi khám mà hồi hộp, sợ lắm. Mong là mình không bị bệnh, nếu mắc bệnh không biết phải làm sao…” - chị N.T.D. tâm sự.

Theo BS Chuyên khoa I Nguyễn Thị Phương - Phó Trưởng Phòng khám Đa khoa, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh, tình trạng như chị N.T.D. rất thường gặp ở phòng khám. Những trường hợp này sẽ được các BS tư vấn, cho thực hiện sàng lọc UTCTC. “Tuy nhiên, một điều đáng buồn là nhiều chị em khi đến phòng khám có những triệu chứng đau rát khi quan hệ, quan hệ ra máu thường xuyên, kéo dài, trên lâm sàng đã chẩn đoán xác định ung thư, các bước tiếp theo chỉ là để xác định bệnh đang ở giai đoạn mấy” - BS Phương cho biết.

UTCTC là một trong những bệnh ung thư phổ biến của PN trên toàn thế giới, đứng hàng thứ 2 trong các ung thư sinh dục ở nữ giới về tỷ lệ mắc cũng như tỷ lệ tử vong. Theo dữ liệu từ thống kê gánh nặng ung thư toàn cầu (Globocan), năm 2022, trên toàn thế giới có khoảng 662.000 PN mắc mới UTCTC và hơn 348.000 người chết do chứng bệnh này gây ra, trong đó 80% trường hợp xảy ra ở các nước đang phát triển, với xu hướng tăng lên theo thời gian.

Năm 2022, tại Việt Nam, hơn 4.600 PN bị mắc UTCTC, 2.571 trường hợp tử vong. Điều này cho thấy mỗi ngày, có 13 người mắc UTCTC và có 7 người chết vì căn bệnh này, tỷ lệ hơn 50%.

Nhiễm một hoặc nhiều týp vi rút gây u nhú ở người (thường được gọi là vi rút HPV) nguy cơ cao đã được khẳng định là nguyên nhân tiên phát của UTCTC. HPV là tác nhân truyền qua đường tình dục. Cho đến nay đã phát hiện được khoảng 200 týp HPV, trong đó có hơn 30 týp thường lây lan qua quan hệ tình dục. Có 8 týp sinh ung thư thường gặp nhất là 16, 18, 45, 33, 51, 58, 31, 52 và 35, gây ra trên 90% các bệnh UTCTC.

BS Chuyên khoa I Lượng Thị Kim Hoàng - Khoa Phụ sản Bệnh viện Đa khoa Long An, cho biết: “Quan hệ tình dục sớm, quan hệ tình dục với nhiều người, sinh nhiều con, vệ sinh sinh dục không đúng cách, viêm cổ tử cung mạn tính, nhiễm khuẩn lây truyền qua đường tình dục, người nhiễm HIV hoặc chị em PN sống trong điều kiện kinh tế xã hội thấp,… chính là các yếu tố nguy cơ nhiễm HPV dẫn đến UTCTC”.

Theo phân loại của Liên đoàn Phụ khoa và Sản khoa quốc tế FIGO, UTCTC chia thành 4 giai đoạn từ I  đến IV. Con số càng lớn, tình trạng bệnh càng nghiêm trọng. Giai đoạn tiền UTCTC là thời điểm các tế bào bất thường bắt đầu hình thành nhưng chưa xâm lấn sâu vào mô. Đây được xem là “cơ hội vàng” để can thiệp, ngăn chặn ung thư tiến triển.

Chủ động phòng bệnh

UTCTC được cảnh báo là bệnh nguy hiểm. Do đó, trong những năm qua, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh đẩy mạnh truyền thông rộng rãi đến mọi đối tượng PN bằng nhiều hình thức như: nói chuyện chuyên đề về chăm sóc sức khỏe sinh sản, tổ chức các buổi tư vấn cho công nhân ở các khu, cụm công nghiệp hoặc phối hợp khám sàng lọc miễn phí cho công nhân, lao động,... nhằm nâng cao ý thức phòng bệnh.

Chị Nguyễn Thị Kim Ngân (ngụ xã Thủ Thừa) đến phòng khám của Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh để được sàng lọc, tầm soát UTCTC theo định kỳ. “Do trong gia đình từng có người bệnh nên tôi chủ động tầm soát. BS tư vấn rất kỹ, khám sàng lọc theo định kỳ, tôi thấy rất yên tâm” - chị Kim Ngân nói. Sàng lọc UTCTC được chỉ định cho PN trong độ tuổi 21-65, đã quan hệ tình dục, ưu tiên cho nhóm PN trong độ tuổi 30-49. Chu kỳ sàng lọc 3 năm hoặc 5 năm, tùy theo độ tuổi và phương pháp thực hiện. Sau 65 tuổi có thể dừng sàng lọc nếu có 2 lần sàng lọc liên tiếp đúng chu kỳ trước đó âm tính.

Ngoài khám sàng lọc, tiêm vắc-xin phòng HPV đang trở nên phổ biến. Thông tin từ Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh, Phòng tiêm vắc-xin của Trung tâm ghi nhận số lượng nam và nữ đến tiêm phòng HPV tăng lên so với trước. Tuy chưa nhiều nhưng đó cũng là tín hiệu đáng mừng cho thấy ý thức phòng bệnh ngày càng tăng. “Ban đầu tôi cũng do dự không biết có nên tiêm vắc-xin phòng bệnh hay không nhưng nghĩ đến sức khỏe, tôi chọn đi tiêm” - chị Nguyễn Thị Thanh Tuyền (quê tỉnh Đồng Tháp) chia sẻ khi đến tiêm vắc-xin tại Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh.

BS Chuyên khoa I Lê Thị Bình Thủy - Phó Trưởng Phòng khám Đa khoa, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh, thông tin: “Vắc-xin phòng HPV có hiệu quả phòng bệnh do vi rút HPV gây ra cho cả nam và nữ, trong đó có UTCTC. Độ tuổi tiêm từ 9-45 tuổi và sẽ được tiêm 2 hoặc 3 mũi tùy theo độ tuổi khi tiêm. Hiệu quả phòng bệnh khoảng 90%”.

Tổ chức Y tế thế giới đề nghị các quốc gia nỗ lực để đạt mục tiêu 90-70-90 vào năm 2030 nhằm hiện thực hóa lộ trình loại trừ UTCTC. Điều này có nghĩa là 90% trẻ em gái được tiêm chủng đầy đủ vắc-xin HPV cho đến năm 15 tuổi; 70% PN được sàng lọc bằng các phương pháp sàng lọc hiệu năng cao đến năm 35 tuổi và lặp lại đến năm 45 tuổi; 90% PN có tổn thương tiền ung thư được điều trị và 90% PN có ung thư xâm lấn được xử trí.

Để đạt được mục tiêu này không chỉ có sự vào cuộc của ngành Y tế mà còn cần ý thức chủ động phòng bệnh của cả nam và nữ trong độ tuổi có nguy cơ cao. Tầm soát UTCTC và tiêm vắc-xin ngừa vi rút HPV là hai cách hiệu quả nhất để phòng ngừa nguy cơ mắc bệnh, giảm nỗi lo bệnh tật, từ đó nâng cao chất lượng cuộc sống./.