Việt Nam-Singapore trước cơ hội vàng hợp tác đổi mới sáng tạo

Theo phóng viên TTXVN tại Singapore, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng Cộng sản Việt Nam kết thúc với một trong những định hướng và quyết tâm cao là lấy phát triển để ổn định và ổn định để thúc đẩy phát triển nhanh, bền vững.

Các văn kiện tại Đại hội đều thống nhất chủ trương khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số phải là động lực trung tâm của phát triển.

Trong thời điểm được đánh giá là “cơ hội vàng” để nước ta đột phá trong lĩnh vực này, Việt Nam và Singapore đang ở “thời điểm chín muồi” để đẩy mạnh hợp tác đổi mới sáng tạo, hướng tới mô hình tăng trưởng xanh, kinh tế có giá trị gia tăng cao và phát triển bền vững cho cả khu vực.

Thế mạnh cốt lõi của Việt Nam trong lĩnh vực này nằm ở cơ cấu dân số vàng với nguồn nhân lực trẻ có tư duy toán học và công nghệ sắc bén (STEM) - nền tảng thiết yếu cho đổi mới sáng tạo.

Bên cạnh đó, vị thế địa chính trị ổn định cùng trữ lượng đất hiếm lớn thứ hai thế giới giúp Việt Nam trở thành điểm đến tin cậy trong chiến lược đa dạng hóa chuỗi cung ứng của các cường quốc công nghệ.

Đánh giá về ngành công nghệ chiến lược mà Việt Nam có thể tập trung đầu tư phát triển, Phó Giáo sư-Tiến sỹ Dương Minh Hải (Đại học Quốc gia Singapore) nhận định Việt Nam cần dồn toàn lực vào 3 mũi nhọn đột phá.

Đầu tiên là Công nghiệp Bán dẫn, tập trung vào khâu thiết kế và đóng gói, kiểm thử (ATP) để từng bước tham gia, tiến tới tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Tiếp theo là Trí tuệ nhân tạo (AI) và Chuyển đổi số, đi sâu vào các ứng dụng thực tiễn giải quyết bài toán cụ thể về giao thông, nông nghiệp, y tế và quản trị quốc gia.

Cuối cùng, và đặc biệt quan trọng với đặc thù nước ta, là Công nghệ Sinh học và Vật liệu mới. Đây là lĩnh vực lưỡng dụng, vừa đảm bảo an ninh lương thực, an ninh y tế, vừa phục vụ trực tiếp cho quốc phòng-an ninh, giúp Việt Nam tự chủ trước những thách thức an ninh phi truyền thống trong tương lai.

Chính sách tập trung nguồn lực chính xác vào các trụ cột này sẽ là chìa khóa để Việt Nam thoát bẫy thu nhập trung bình nhờ khoa học-công nghệ.

Singapore là quốc gia có nhiều kinh nghiệm và thế mạnh trong phát triển khoa học-công nghệ và đổi mới sáng tạo, đặc biệt là chiến lược đầu tư dài hạn cho nghiên cứu và phát triển (R&D), hệ sinh thái đổi mới mở gắn kết viện-trường-doanh nghiệp, cùng môi trường pháp lý minh bạch thúc đẩy thương mại hóa công nghệ.

Đây cũng là quốc gia đi đầu trong phát triển đô thị thông minh, hạ tầng số, công nghệ xanh và thu hút nhân tài quốc tế, là hình mẫu tiêu chuẩn về quản trị quốc gia trong thời đại số, với thế mạnh cốt lõi nằm ở cơ chế kiến tạo hệ sinh thái.

Kinh nghiệm quý báu nhất mà Việt Nam cần học hỏi là tư duy “Regulatory Sandbox” (Khung pháp lý thử nghiệm) - nơi chính phủ chủ động nới lỏng quy định để nuôi dưỡng các công nghệ mới trước khi ban hành luật chính thức.

Bên cạnh đó, sự liên kết chặt chẽ giữa “ba nhà” (Nhà nước-Viện trường-Doanh nghiệp) của Singapore giúp thương mại hóa các công trình nghiên cứu một cách hết sức hiệu quả, biến Đảo quốc Sư tử thành “bến đỗ” của dòng vốn đầu tư mạo hiểm toàn cầu.

Để phát triển bền vững trong thời gian tới, theo Phó Giáo sư-Tiến sỹ Dương Minh Hải, Việt Nam cần thúc đẩy hợp tác chiến lược với Singapore dựa trên 2 trụ cột chính: Kinh tế xanh và Kinh tế số.

Cụ thể, lĩnh vực Năng lượng tái tạo và Tín chỉ Carbon là ưu tiên hàng đầu. Với khát vọng Net Zero, Singapore đang “khát” năng lượng sạch, trong khi Việt Nam có tiềm năng to lớn về điện gió ngoài khơi.

Hợp tác xây dựng lưới điện xuyên biên giới và phát triển thị trường mua bán tín chỉ carbon sẽ giúp Việt Nam thu hút dòng vốn xanh khổng lồ. Song song với đó, hợp tác về Trung tâm dữ liệu (Data Center) và Bán dẫn sẽ giúp Việt Nam tận dụng vị thế trung tâm công nghệ của Singapore để nâng cao năng lực nhân sự và tiếp cận chuỗi cung ứng công nghệ cao toàn cầu.

Đây là bước đi “đôi bên cùng có lợi”: Singapore có an ninh năng lượng và tài nguyên số, còn Việt Nam có hạ tầng hiện đại và dòng vốn chất lượng cao.

Về dài hạn, để thực sự nâng cao trình độ công nghệ, Việt Nam cần chuyển từ hợp tác thương mại sang mô hình “đồng kiến tạo tri thức.”

Hình thức tối ưu là thiết lập các Phòng thí nghiệm liên doanh (Joint Lab) ngay tại Việt Nam nhưng vận hành theo tiêu chuẩn quản trị R&D của Singapore. Qua đó, Việt Nam không chỉ tiếp nhận công nghệ lõi, mà quan trọng hơn là học được tư duy quy trình từ nghiên cứu đến thương mại hóa (know-how).

Đồng thời, cần thúc đẩy cơ chế “trao đổi chất xám” thông qua các chương trình đào tạo tiến sĩ luân phiên, giúp Việt Nam xây dựng được đội ngũ lãnh đạo khoa học kế cận đạt chuẩn quốc tế.

Trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh mục tiêu tăng trưởng xanh và công nghiệp công nghệ cao, hai nước có thể hợp tác chiến lược trong các lĩnh vực như công nghệ xanh và giảm phát thải, sản xuất tiên tiến và vật liệu mới, đô thị thông minh-chuyển đổi số, logistics cảng biển, công nghệ sinh học phục vụ y tế và nông nghiệp.

Những lĩnh vực này giúp Việt Nam nâng cấp chuỗi giá trị và Singapore mở rộng năng lực công nghệ, tạo ra lợi ích song hành và bền vững cho cả hai quốc gia, từ đó đóng góp cho sự phát triển lâu dài của khu vực ASEAN./.