Xây dựng văn hóa học đường để ngăn chặn bạo lực học đường: Ý kiến trái chiều về Thông tư 19 (Bài 1)

Năm 2023, cử tri TP.Hồ Chí Minh đề nghị Bộ Công an làm rõ tình trạng bạo lực học đường (BLHĐ). “Hiện nay, bạo lực trong học đường vẫn tiếp diễn ngày càng nhiều, thậm chí có tổ chức, lập thành các nhóm, hội trên mạng xã hội, nhiều vụ việc đặc biệt nghiêm trọng. Cử tri kiến nghị có giải pháp hiệu quả khắc phục tình trạng trên” - cử tri viết trong thư gửi Bộ Công an.

Trả lời sau đó, lãnh đạo Bộ Công an cho biết, “hoạt động phạm tội, vi phạm pháp luật trong thanh thiếu niên, bạo lực trong học đường có lúc, có nơi gây lo lắng, bức xúc dư luận và như cử tri phản ánh. Nguyên nhân chủ yếu là do: Đạo đức của một bộ phận xã hội xuống cấp, lối sống thực dụng, hưởng thụ, chạy theo lợi ích vật chất, trong đó có một bộ phận thanh thiếu niên; các ấn phẩm đồi trụy, trò chơi bạo lực trên Internet (game online) tác động tiêu cực, đặc biệt ảnh hưởng lớn đến thanh thiếu niên đang hình thành nhân cách, phát triển nhận thức, tâm sinh lý; nhiều gia đình chưa quan tâm đúng mức trong việc quản lý, giáo dục con cái (nhất là gia đình bố mẹ ly hôn, tập trung phát triển kinh tế gia đình, người lớn thiếu gương mẫu) hoặc áp đặt cách giáo dục không phù hợp, thường xuyên bạo hành trẻ em; sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường và xã hội trong quản lý, giáo dục thanh thiếu niên chưa chặt chẽ, thường xuyên, hiệu quả chưa cao...”.

BLHĐ không phải vấn đề mới nhưng cũng cũng chưa bao giờ cũ, đặc biệt sau khi Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) ra thông tư mới về khen thưởng và kỷ luật học sinh (HS), trong đó bỏ hình thức đuổi học có thời hạn hoặc đuổi học vĩnh viễn, tình hình BLHĐ có dấu hiệu gia tăng. Xuất phát từ thực tế đó, nhóm phóng viên Báo và phát thanh, truyền hình Tây Ninh thực hiện loạt bài theo chủ đề: Xây dựng văn hóa học đường để ngăn chặn BLHĐ.

Bài 1: Ý kiến trái chiều về Thông tư 19

Tháng 3/1988, Bộ Giáo dục ban hành Thông tư số 08 về việc khen thưởng và kỷ luật đối với HS phổ thông. Gần 40 năm sau, năm 2025, Bộ GD&ĐT ban hành Thông tư số 19 thay thế quy định cũ. Một trong những thay đổi quan trọng (trong Thông tư 19) là bỏ hình thức kỷ luật HS bằng cách đình chỉ học tập có thời hạn. Mặc dù Thông tư 19 đã có hiệu lực nhưng giới chuyên môn vẫn có những ý kiến khác nhau. Cùng lắng nghe người trong cuộc nói về hình thức khen thưởng và đặc biệt hình thức kỷ luật HS trong Thông tư 19.

“Tôi tán thành”

So với quy định trước đây, Thông tư 19 về khen thưởng, kỷ luật HS, bỏ hình thức kỷ luật HS bằng cách đuổi học. Ông tán thành quy định này không, vì sao? Sau khi Thông tư 19 có hiệu lực, trên các diễn đàn dành cho giáo viên (GV), hiện vẫn có nhiều ý kiến cho rằng cần thiết phải xem lại hình thức kỷ luật HS vi phạm nhằm đảm bảo kỷ cương trong nhà trường. Ông có ý kiến gì về hiện tượng HS vi phạm kỷ luật trong thời gian gần đây?

Trao đổi vấn đề nêu trên, ông Nguyễn Thế Mẫu - Phó Hiệu trưởng phụ trách Trường THPT Kiến Tường (phường Kiến Tường, tỉnh Tây Ninh), cho biết, ông tán thành quy định trong Thông tư 19 về khen thưởng, kỷ luật HS, bỏ hình thức kỷ luật HS bằng cách đuổi học.

“Đa phần HS của trường khá ngoan, chưa đến mức áp dụng hình thức đuổi học. Tuy nhiên, rất lâu trước đây, trường cũng có trường hợp học sinh vi phạm nặng, phải xử lý nghiêm. Khi ấy, thay vì đuổi học 7 ngày, trường tạm dừng việc học tập chung với lớp của các em trong 7 ngày, cho các em học ở góc học tập riêng trong trường để tự tu dưỡng, tự kiểm điểm, có GV hướng dẫn, giao bài, kiểm tra, theo dõi quá trình học tập. Bởi, nếu cho các em dừng hẳn việc học ở trường trong 7 ngày sẽ ảnh hưởng rất nhiều đến kết quả học tập và tâm lý của các em” - ông Mẫu nói.

Vẫn theo ý kiến này, “việc phân luồng HS ngày càng hiệu quả, đa số HS vào các trường THPT có học lực khá, giỏi và mức rèn luyện khá, tốt nên các em khá ngoan và chăm chỉ học tập. Do đó, HS có ý thức trong việc tuân thủ nội quy nên tình trạng vi phạm kỷ luật trong trường cũng ngày càng giảm”.

Trong khi đó, một GV phổ thông (xin giấu tên) tại xã Cần Giuộc nhìn nhận: “Theo tôi, bỏ hình thức kỷ luật HS bằng cách đuổi học về mặt pháp luật và quyền trẻ em thì hợp lý nhưng về mặt giáo dục chưa hợp lý. Bỏ hình thức này, tính răn đe với HS giảm, các em không còn sợ vi phạm nặng sẽ bị đuổi học như trước nữa. Tại trường tôi công tác, đa số HS khá ngoan nên không có chiều hướng tăng vi phạm kỷ luật khi áp dụng bỏ hình thức kỷ luật HS bằng cách đuổi học. Tuy nhiên, ở nhiều trường khác trên cả nước, vấn đề BLHĐ lại ngày càng phức tạp, cần có những giải pháp thật sự hiệu quả để ngăn chặn, giải quyết dứt điểm vấn đề nhức nhối này”.

Tình thương và kỷ cương

Bà Đỗ Thị Kim Thoa - GV Trường THCS Thị Trấn Vĩnh Hưng (xã Vĩnh Hưng), nêu, không còn hình thức kỷ luật HS bằng cách đuổi học, HS không sợ mỗi khi vi phạm các quy định. Do vậy, nên để lại hình thức này để có tính răn đe, các em sẽ không dám liên tục vi phạm các quy định hoặc không dám vi phạm nặng dẫn đến hậu quả bị đuổi học. Từ khi bỏ hình thức kỷ luật HS bằng cách đuổi học, tôi nhận thấy HS vi phạm kỷ luật có chiều hướng tăng ở các trường học.

Em Bùi Phạm Tấn Quốc - HS Trường THPT Nguyễn Trung Trực - Bến Lức (xã Bến Lức), nêu suy nghĩ, “Em tán thành với quy định bỏ hình thức kỷ luật HS bằng cách đuổi học. Theo em, việc đuổi học là biện pháp quá nặng và dễ khiến HS bị mất cơ hội tiếp tục học tập. Nhiều bạn ở tuổi này còn thiếu kinh nghiệm và dễ hành động theo cảm tính, nên việc mắc lỗi là điều khó tránh. Nếu bị đuổi học, các bạn có thể mặc cảm, chán nản và dễ bỏ luôn việc học.

Thông tư 19 hướng tới giáo dục tích cực, tập trung vào tư vấn, hỗ trợ và giúp HS nhận ra sai lầm để sửa. Em nghĩ cách tiếp cận như vậy nhân văn hơn và giúp HS trưởng thành một cách bền vững hơn. Em quan sát trong môi trường học tập của mình, tình trạng vi phạm không tăng lên. Điều thay đổi rõ nhất là cách GV và nhà trường xử lý: nhẹ nhàng hơn, lắng nghe nhiều hơn và khuyến khích HS tự điều chỉnh.

Khi được trao cơ hội và được giải thích cặn kẽ, nhiều bạn nhận ra lỗi sai và có ý thức hơn trong hành vi của mình. Tuy nhiên, để việc này đạt hiệu quả tốt nhất, em nghĩ nhà trường nên kết hợp chặt chẽ với phụ huynh, vừa để nắm bắt tâm lý HS, vừa để định hướng các bạn sớm hơn. Khi HS cảm thấy được quan tâm và đồng hành, các bạn sẽ có trách nhiệm hơn và hạn chế vi phạm”.

“Tôi tán thành bỏ hình thức kỷ luật HS bằng cách đuổi học nhưng phải có hình thức kỷ luật khác thay thế. Tôi đề xuất thay hình thức đuổi học bằng cách hạ xếp loại hạnh kiểm, tùy theo mức độ vi phạm của HS. Chúng tôi không vui vẻ gì khi kỷ luật HS của mình nhưng cũng không thể dễ dãi với các em. Nuông chiều HS không phải phương pháp giáo dục tốt nhất, vì điều đó chỉ làm cho HS hư hỏng thêm.

Ngoài việc hạ hạnh kiểm, nhà trường có thể công khai lỗi của HS trước toàn trường trong giờ chào cờ. Sau một thời gian, nếu HS tiến bộ, nhà trường cũng sẽ công khai, tuyên dương sự tiến bộ đó. Có tình thương nhưng cũng phải có kỷ cương” - Hiệu trưởng một trường THPT ở Tây Ninh (trước hợp nhất) nêu quan điểm.

BLHĐ không phải vấn đề mới nhưng nhìn nhận hiện tượng này như thế nào cho thấu đáo?/.

(còn tiếp)

Việt Đông - An Nhiên

Bài 2: Bạo lực học đường nhìn từ nhiều phía