Bổ sung chế tài đối với hành vi liên quan đến thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng

Nghị định 371/2025/NĐ-CP sửa đổi Nghị định 77 về phòng chống tác hại thuốc lá và xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế là bước hoàn thiện quan trọng khi thống nhất giữa Bộ Công Thương, Bộ Tài chính, Bộ Y tế và Bộ Tư pháp về khái niệm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và thiết bị liên quan.

Theo Bộ Y tế, việc định danh rõ ràng giúp “gỡ rối” các khoảng trống pháp lý, ngăn doanh nghiệp thay đổi tên gọi, cấu tạo sản phẩm để né tránh quy định.

Nhiều thủ đoạn trong buôn bán thuốc lá mới

Tại hội nghị phổ biến các nghị định của Chính phủ về phòng, chống tác hại của thuốc lá và xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế, tổ chức ngày 27/1, bà Đinh Thị Thu Thủy - Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế (Bộ Y tế), cho biết sau khi Quốc hội ban hành quy định cấm sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, tình trạng sử dụng và mua bán các sản phẩm này đã có chiều hướng giảm rõ rệt.

Theo báo cáo của Bộ Công an, trước đây mỗi năm cả nước ghi nhận hơn 100 vụ việc liên quan thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng, trong đó không ít vụ có chứa chất ma túy, hàng lậu hoặc hàng giả, không rõ nguồn gốc. Tuy nhiên, trong năm 2025, sau khi lệnh cấm được triển khai, chỉ còn 5 vụ việc liên quan các sản phẩm này có yếu tố ma túy bị xử lý.

Tại Bệnh viện Bạch Mai, số ca ngộ độc liên quan đến thuốc lá điện tử cũng giảm đáng kể, từ mức 5-6 ca mỗi tháng xuống còn khoảng 1-2 ca/tháng kể từ khi lệnh cấm được triển khai.

Theo Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương), thời gian qua, thực hiện chỉ đạo của Quốc hội, Chính phủ, Ban chỉ đạo 389 quốc gia, Bộ Công Thương, lực lượng quản lý thị trường cả nước đã chủ động triển khai đồng bộ các biện pháp kiểm tra, kiểm soát, qua đó phát hiện, ngăn chặn hoạt động buôn lậu, vận chuyển, tàng trữ và kinh doanh thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và đạt được một số kết quả nhất định.

Trong giai đoạn 2014 đến tháng 9/2025, các lực lượng chức năng trên cả nước đã phát hiện, xử lý hơn 79.000 vụ việc liên quan thuốc lá, với gần 60.000 đối tượng vi phạm; thu giữ hơn 110 triệu bao thuốc lá điếu, gần 2,4 triệu đơn vị thuốc lá thế hệ mới và xử phạt hành chính hơn 480 tỷ đồng. Riêng lực lượng quản lý thị trường xử lý hơn 38.000 vụ, thu nộp ngân sách trên 164 tỷ đồng.

Theo ông Lê Đình Bình - Kiểm soát viên chính thị trường (Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước), tình trạng buôn lậu, vận chuyển, tàng trữ, sản xuất và buôn bán thuốc lá nhập lậu, thuốc lá giả, thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng vẫn diễn ra trên nhiều tuyến, từ biên giới, đường biển, đường bộ đến đường sắt và hàng không.

Nhiều cơ sở kinh doanh nhỏ lẻ, cá nhân bán hàng lưu động không bày bán công khai mà lén lút giao dịch khi có khách hỏi mua. Trên không gian mạng, việc mua bán được tổ chức kín kẽ hơn, thông qua các nhóm kín, sàng lọc người tham gia. Khi thỏa thuận chi tiết, các đối tượng chuyển sang nhắn tin riêng, sử dụng tài khoản ảo, số điện thoại và tài khoản ngân hàng không chính chủ, thậm chí dùng tiền ảo để giao dịch. Khi có dấu hiệu bị phát hiện, các nhóm, tài khoản nhanh chóng bị xóa. Những thủ đoạn này gây rất nhiều khó khăn cho công tác phát hiện và xử lý vi phạm.

Thẩm quyền xử phạt được mở rộng

Theo Bộ Y tế, các nghị định mới về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế đã bổ sung chế tài cụ thể đối với hành vi liên quan đến thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng. Cụ thể, người sử dụng các sản phẩm này sẽ bị phạt tiền từ 3 đến 5 triệu đồng. Không chỉ người trực tiếp sử dụng, các cá nhân, tổ chức chứa chấp, cho phép hoặc dung túng người khác sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng tại địa điểm thuộc quyền sở hữu hoặc quản lý của mình cũng bị phạt từ 5 đến 10 triệu đồng.

Trường hợp học sinh hút thuốc lá điện tử trong trường học, nếu cơ sở giáo dục không thực hiện đầy đủ trách nhiệm quản lý, người đứng đầu đơn vị có thể bị xử phạt theo quy định.

Đáng chú ý theo quy định mới, các hành vi sản xuất, buôn bán, tàng trữ, vận chuyển trái phép thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng với số lượng lớn có thể bị xử lý hình sự theo quy định về buôn bán hàng cấm. Người vi phạm đối mặt mức phạt tiền từ 50 triệu đồng đến 1 tỷ đồng hoặc phạt tù từ 6 tháng đến 5 năm, tùy tính chất, mức độ vi phạm.

Đại diện Bộ Y tế cho biết Luật Xử lý vi phạm hành chính sửa đổi cho phép các địa điểm công cộng lắp đặt camera, sử dụng phương tiện kỹ thuật để giám sát, nhắc nhở và xử phạt "nguội" hành vi hút thuốc nơi công cộng. Thẩm quyền xử phạt cũng được mở rộng cho nhiều lực lượng như ủy ban nhân dân các cấp, công an, quản lý thị trường, hải quan, bộ đội biên phòng và cảnh sát biển, nhằm tăng khả năng phát hiện, xử lý vi phạm tại cơ sở.

Các đại biểu kiến nghị tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật, bảo đảm đồng bộ giữa Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá với Luật Thương mại, Luật Đầu tư và Luật Quảng cáo, đồng thời xem xét hạ ngưỡng xử lý hình sự và tăng mức xử phạt hành chính để nâng cao tính răn đe. Nhiều ý kiến cũng đề xuất hỗ trợ nguồn lực cho lực lượng chức năng và khuyến khích người dân tham gia phát hiện, tố giác vi phạm.

Trong thời gian tới, Bộ Y tế sẽ tiếp tục phối hợp với các bộ, ngành để hướng dẫn nhận diện sản phẩm, hỗ trợ lực lượng thực thi và hoàn thiện chính sách, bao gồm việc xem xét bổ sung các sản phẩm thuốc lá mới như shisha, sản phẩm ngậm, sản phẩm hít vào Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá sửa đổi./.