Chiến trường tư tưởng, chiến tranh nhận thức trên không gian mạng: Phải tôn trọng lịch sử (Bài 2)

Bài 2: Phải tôn trọng lịch sử

Năm 2024 và 2025, nước ta kỷ niệm nhiều sự kiện lịch sử, chính trị quan trọng, trong đó có 3 sự kiện đặc biệt lớn: 80 năm Ngày thành lập Quân đội Nhân dân Việt Nam; 50 năm Ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước và 80 năm Quốc khánh nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Tuy nhiên, thời gian qua xuất hiện một số ý kiến có biểu hiện nhận thức chưa đầy đủ, thậm chí xuyên tạc các sự kiện lịch sử dù trước đó, những cá nhân này từng có những đóng góp nhất định trong công cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc.

Sự thật không thể phủ nhận

Một trong những sự kiện lịch sử bị một số người tự nhận là “cấp tiến, dân chủ” đem ra bình luận theo hướng lệch lạc là cuộc Cách mạng Tháng Tám năm 1945.

Những người này cho rằng, Cách mạng Tháng Tám là một sự “ăn may”, hoặc nếu không có cuộc cách mạng ấy, chỉ cần chờ đợi thêm một thời gian, nước ta vẫn có thể giành được độc lập. Đây là những nhận định mang tính suy diễn, không phù hợp với thực tiễn lịch sử đã được kiểm chứng.

Ở đây cần đặt ra câu hỏi: Cách mạng Tháng Tám có phải là một cuộc cách mạng “ăn may” hay không? Thực tế cho thấy, khi Chiến tranh thế giới thứ hai bước vào giai đoạn cuối, phát xít Nhật bị đánh bại, thời cơ cách mạng xuất hiện. Tuy nhiên, không phải lực lượng nào cũng có thể nắm bắt và biến thời cơ thành thắng lợi. Ngoài Mặt trận Việt Minh, còn có nhiều tổ chức khác tồn tại nhưng chỉ có Việt Minh thành công trong việc lãnh đạo Nhân dân đứng lên giành chính quyền.

Câu trả lời nằm ở sự chuẩn bị lâu dài, bài bản của Đảng Cộng sản Việt Nam do Chủ tịch Hồ Chí Minh sáng lập. Quá trình chuẩn bị đó diễn ra trong nhiều năm, với đường lối đúng đắn, sự gắn bó chặt chẽ với Nhân dân và khả năng tổ chức, lãnh đạo thực tiễn. Khi thời cơ chín muồi, dù lực lượng còn hạn chế, Đảng đã lãnh đạo toàn dân tiến hành tổng khởi nghĩa thắng lợi. Đây là sự kiện lịch sử đã được nhiều tài liệu trong và ngoài nước ghi nhận.

Trong Bản Tuyên ngôn Độc lập ngày 02/9/1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định trước toàn thế giới về quyền độc lập của dân tộc Việt Nam. Do đó, việc cho rằng Cách mạng Tháng Tám là “ăn may” là không tôn trọng sự thật lịch sử khách quan.

Sau Cách mạng Tháng Tám, thực dân Pháp tiếp tục có âm mưu quay trở lại xâm lược Việt Nam. Chính phủ ta đã nỗ lực thực hiện nhiều biện pháp ngoại giao, chấp nhận những nhân nhượng cần thiết nhằm giữ vững hòa bình và nền độc lập non trẻ, nhưng chiến tranh vẫn xảy ra do tham vọng của chủ nghĩa thực dân.

Điều cần lưu ý là, trong khi nhiều chính khách, tướng lĩnh của các quốc gia từng tham gia chiến tranh tại Việt Nam đã có những nhìn nhận lại và bày tỏ sự hối hận vì đã đem quân chiếm đóng nước khác thì vẫn còn một số ý kiến đưa ra những nhận định chưa phù hợp, thiếu căn cứ về các sự kiện lịch sử.

Không chỉ dừng lại ở việc đặt lại vấn đề mà ở một số trường hợp còn có biểu hiện xuyên tạc, bóp méo và làm sai lệch lịch sử, đặc biệt là cuộc Cách mạng Tháng Tám năm 1945 và cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp diễn ra ngay sau khi đất nước giành độc lập.

Để minh họa cho những biểu hiện lệch lạc trong nhận thức lịch sử, có thể nhắc đến trường hợp một nhà báo từng có tên tuổi. Trong bối cảnh biến động quốc tế cuối thế kỷ XX, cá nhân này đã có những thay đổi về quan điểm, thậm chí đưa ra các nhận định trái chiều về lịch sử đất nước. Tuy nhiên, trong một cuộc trả lời phỏng vấn, ông vẫn thừa nhận rằng Pháp phải chịu trách nhiệm về cuộc xâm lược Việt Nam lần thứ hai. Điều này cho thấy, dù có quan điểm khác nhau, sự thật lịch sử vẫn có giá trị khách quan không thể phủ nhận.

Văn học khác lịch sử

Cuối thập niên 80, đầu thập niên 90 của thế kỷ XX, trên văn đàn Việt Nam xuất hiện một nhà văn, xuất thân là giáo viên dạy Lịch sử, liên tục cho ra đời nhiều tác phẩm văn học, trong đó có một số tác phẩm từng xuất hiện trên một tờ báo. Trước hết, cần nói rõ, ông là một nhà văn có tài, tác phẩm của ông không chỉ gây tiếng vang trong nước mà còn được cả một số quốc gia chú ý, khen ngợi. Xuất hiện trong bối cảnh đất nước vừa mở cửa đổi mới, ông thành công khá nhanh, danh tiếng “nổi như cồn”.

Say sưa với những thành công ban đầu, ông liên tiếp cho ra đời nhiều tác phẩm văn học. Trong số đó, có một tác phẩm, nhân vật chính là vua Quang Trung - người anh hùng áo vải cờ đào.

Trong tiềm thức của người dân, vua Quang Trung không chỉ là một thiên tài quân sự mà còn là hình tượng đẹp về người anh hùng nông dân.

Thế nhưng, trong tác phẩm của mình, nhà văn, đồng thời là thầy giáo dạy Lịch sử lại miêu tả nhà vua với hình ảnh thô tục, hiếu sát, qua đó làm giảm giá trị so với hình tượng lịch sử vốn được ghi nhận. Dưới ngòi bút của nhà văn, nhà vua không khác gì một tay võ biền.

Ông còn cho rằng, vua Quang Trung chết là do bị quả báo bởi gia đình một cô gái. Chuyện rằng, cha cô gái này bị nhà vua trừng phạt, đến khi vua băng hà nhưng không nhắm được mắt, chỉ khi cô gái này vuốt thì mắt nhà vua mới từ từ khép lại. Nếu xem tác phẩm của nhà văn kia như một bản cáo trạng của “viện kiểm sát” thì đây là một bản cáo trạng quy kết, suy diễn theo hướng có tội, trong khi nhà văn không hề có một bằng chứng xác đáng nào để chứng minh.

Không như bây giờ, thời kỳ đó, những tác phẩm văn học, đặc biệt thể loại truyện ngắn đăng trên báo có sức lan tỏa rất mạnh. Cũng từ đó và cho đến tận hôm nay, trên các diễn đàn, nhiều người đã có những phát ngôn thiếu chuẩn mực khi đánh giá về nhân vật lịch sử, dù họ không có bất kỳ một chứng cứ đáng tin cậy nào. Sau này, theo nhiều nhà nghiên cứu, nhà vua mất đột ngột ở tuổi 39, rất có thể là do một cơn đột quỵ gây ra.

Cách nay đã nhiều năm, một kênh truyền hình công chiếu một bộ phim mà nhân vật chính là một ông quan đại thần thời nhà Trần (thế kỷ XIII). Bộ phim gây ra nhiều luồng ý kiến trái chiều, điều này hoàn toàn bình thường, bởi lẽ một tác phẩm văn học hay điện ảnh, nếu ai đọc xong, xem xong cũng “nhất trí cao” thì không có gì để bàn.

Tuy nhiên, khi soi rọi về một sự kiện lịch sử hoặc nhân vật lịch sử nào đó cần hết sức thận trọng trong góc nhìn, quan điểm. Nhắc đến điều này, bởi vì khi phát sóng bộ phim, ở góc bên phải phía dưới màn hình ti vi có chạy một dòng đề từ “lịch sử phụ thuộc vào góc nhìn”. Dòng đề từ này đã bị dư luận phản ứng khá dữ dội. 

Bởi lẽ, lịch sử là lịch sử, lịch sử là khách quan, dù xấu hay tốt, đúng hay sai, lịch sử là những sự kiện đã diễn ra, không ai thay đổi được. Do đó, đánh giá lịch sử phải trên cơ sở tôn trọng sự thật khách quan, không thể hoàn toàn phụ thuộc vào góc nhìn đậm tính chủ quan.

(còn tiếp)

Bài 3: CẤU TRÚC QUYỀN LỰC TRONG KỶ NGUYÊN SỐ