Giảm rác thải nhựa từ chỉ đạo đến thay đổi thói quen

Vẫn chịu nhiều áp lực từ rác thải nhựa

Những năm gần đây, cùng với tốc độ đô thị hóa và phát triển kinh tế - xã hội, lượng rác thải nhựa phát sinh trên địa bàn tỉnh không ngừng gia tăng. Từ sinh hoạt hằng ngày của người dân đến hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ, các sản phẩm nhựa dùng một lần và túi nylon khó phân hủy vẫn đang được sử dụng phổ biến, gây áp lực lớn lên môi trường. Trước thực trạng đó, tỉnh quản lý chặc chẽ hơn, hướng tới mục tiêu xây dựng môi trường xanh - sạch - đẹp, phát triển bền vững.

Thực hiện Chỉ thị số 33, ngày 20/8/2020 của Thủ tướng Chính phủ về tăng cường quản lý, tái sử dụng, tái chế, xử lý và giảm thiểu chất thải nhựa, cùng với Quyết định số 175, ngày 05/02/2021 phê duyệt Đề án “Đẩy mạnh công tác tuyên truyền về phòng, chống rác thải nhựa giai đoạn 2021-2025”, UBND tỉnh đã ban hành nhiều kế hoạch, chương trình hành động cụ thể. Các sở, ngành, địa phương được yêu cầu triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, từ tuyên truyền nâng cao nhận thức đến tổ chức thu gom, phân loại và xử lý rác thải nhựa.

Qua quá trình triển khai, nhiều chuyển biến tích cực đã được ghi nhận. Công tác tuyên truyền được đẩy mạnh, lan tỏa đến khu dân cư, cơ quan, trường học và doanh nghiệp. Các mô hình, phong trào như Chống rác thải nhựa, Đổi rác lấy quà, Khu dân cư thân thiện môi trường từng bước góp phần thay đổi nhận thức của người dân trong việc hạn chế sử dụng sản phẩm nhựa dùng một lần, túi nylon khó phân hủy.

Tuy nhiên, theo đánh giá của tỉnh, kết quả đạt được vẫn chưa tương xứng với yêu cầu thực tiễn. Hoạt động tuyên truyền ở một số nơi còn mang tính phong trào, thiếu thường xuyên, nội dung và hình thức chưa thật sự hấp dẫn, sát với đời sống. Công tác thu gom, phân loại và tái chế rác thải nhựa còn manh mún, thiếu tính đồng bộ, chưa hình thành được chuỗi tuần hoàn khép kín. Sự tham gia của doanh nghiệp và người dân ở một số địa bàn vẫn còn hạn chế, chưa tạo được sức lan tỏa mạnh mẽ trong toàn xã hội.

Thường xuyên ra chợ mua hàng, bà Nguyễn Thị Hồng Vân (ngụ xã Đức Lập) chia sẻ: “Ở các sạp hàng buôn bán sử dụng rất nhiều túi nylon, hộp nhựa. Dù biết là gây ô nhiễm nhưng nếu không có vật liệu thay thế phù hợp, giá cả chấp nhận được thì rất khó thay đổi ngay. Nhìn rác thải nhựa chất đống sau mỗi buổi chợ, tôi thực sự lo cho môi trường”.

Hướng tới thay đổi thói quen

Từ thực tế đó, tỉnh xác định việc giảm thiểu rác thải nhựa không chỉ qua khẩu hiệu tuyên truyền hay các đợt vận động ngắn hạn mà phải trở thành thói quen, nếp sống trong cộng đồng. Chỉ đạo mới của Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Minh Lâm nhấn mạnh yêu cầu phát huy vai trò, trách nhiệm của từng ngành, từng địa phương, đồng thời huy động sự tham gia thực chất của người dân và doanh nghiệp.

Theo định hướng này, ngành Nông nghiệp và Môi trường tiếp tục giữ vai trò “nhạc trưởng”, phối hợp chặt chẽ các sở, ngành, địa phương hướng dẫn, kiểm tra, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong quá trình triển khai. Công tác truyền thông được yêu cầu đổi mới mạnh mẽ, tập trung lan tỏa các mô hình hiệu quả, cách làm hay, tạo chuyển biến rõ nét trong nhận thức và hành vi của cộng đồng.

Ở lĩnh vực sản xuất, kinh doanh và thương mại, tỉnh tăng cường kiểm soát các sản phẩm nhựa khó phân hủy, bao bì không đạt quy chuẩn kỹ thuật môi trường, đồng thời khuyến khích và hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới công nghệ, sử dụng nguyên liệu thân thiện môi trường nhằm giảm phát sinh chất thải nhựa. Các siêu thị, chợ, trung tâm thương mại và cơ sở kinh doanh dịch vụ được yêu cầu ký cam kết hạn chế sử dụng sản phẩm nhựa dùng một lần, từng bước chuyển sang vật liệu thay thế phù hợp.

Trong các bệnh viện, trường học, những nơi có tần suất sử dụng sản phẩm nhựa lớn, việc phân loại và giảm thiểu rác thải nhựa được gắn với tiêu chí xây dựng môi trường xanh - sạch - đẹp. Đặc biệt, ngành Giáo dục được kỳ vọng sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc “gieo mầm” ý thức bảo vệ môi trường cho thế hệ trẻ, hình thành thói quen sống xanh ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường.

Song song đó, ông Nguyễn Minh Lâm cũng nhấn mạnh, tỉnh khuyến khích đẩy mạnh nghiên cứu, ứng dụng khoa học, công nghệ trong sản xuất vật liệu thay thế nhựa, tái chế và xử lý rác thải nhựa, xem đây là hướng đi lâu dài, bền vững. Các cơ quan báo chí, truyền thông tiếp tục giữ vai trò xung kích trong việc lan tỏa những mô hình tốt, cách làm sáng tạo, đồng thời kịp thời phản ánh các hành vi gây ô nhiễm môi trường.

Một điểm nhấn đáng chú ý là việc phát huy vai trò nòng cốt của MTTQ và các tổ chức đoàn thể trong công tác tuyên truyền, vận động hội viên, đoàn viên và người dân tích cực hưởng ứng phong trào Chống rác thải nhựa. Nhiều mô hình như Chi hội xanh, Trường học xanh, Chợ dân sinh không rác thải nhựa đang được xây dựng, nhân rộng, góp phần hình thành lối sống xanh, tiêu dùng bền vững trong cộng đồng.

Giảm thiểu rác thải nhựa là hành trình dài, đòi hỏi sự kiên trì, quyết tâm của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội. Với những định hướng và giải pháp mới, tỉnh kỳ vọng sẽ từng bước tạo chuyển biến rõ rệt, để mục tiêu “không rác thải nhựa” không còn là khẩu hiệu mà trở thành thực tế trong đời sống hằng ngày của người dân./.