Liên hợp quốc với vai trò kết nối thế giới giải quyết các thách thức chung

Tuần lễ cấp cao Đại hội đồng LHQ khóa 76, sự kiện thường niên lớn nhất của tổ chức đa phương lớn nhất hành tinh vừa khép lại, với nhiều hy vọng, nhiều cam kết sẽ đẩy lùi những thách thức lớn nhất của thế giới trong thời gian tới.

Hơn 100 nhà lãnh đạo và quan chức cấp cao trên toàn thế giới ngày 21/9/2021 đã tham dự trực tiếp phiên khai mạc Tuần lễ cấp cao kỳ họp Đại hội đồng Liên hợp quốc khóa 76. Ảnh: THX/ TTXVN

Năm nay, sự kiện này đặc biệt thu hút sự chú ý bởi từ khi đại dịch COVID-19 lan rộng trên toàn cầu, đây là lần đầu tiên trụ sở LHQ tại New York lại tràn ngập không khí khẩn trương, nhộn nhịp đón nguyên thủ các quốc gia trở lại họp trực tiếp nhằm tìm giải pháp cho những vấn đề hóc búa mà cả thế giới đang đối mặt. Đây cũng là lần đầu tiên trong lịch sử hơn 75 năm kể từ khi thành lập LHQ, Tuần lễ cấp cao ĐHĐ được tổ chức kết hợp trực tiếp và trực tuyến. Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc là một trong hơn 100 nhà lãnh đạo và quan chức cấp cao của 132 quốc gia thành viên LHQ đã tới tham dự trực tiếp. Tuy nhiên, lãnh đạo một số nước buộc phải lựa chọn tham gia trực tuyến do tình hình đại dịch vẫn diễn biến phức tạp và khó lường.

Nhìn vào bối cảnh thế giới hiện nay, không khó để hiểu vì sao cộng đồng quốc tế trông đợi vào sự kiện này đến vậy: đại dịch COVID-19 hoành hành gần hai năm qua, hậu quả của tình trạng biến đổi khí hậu ngày càng hiện hữu rõ rệt hơn, bất bình đẳng hiện diện trong nhiều lĩnh vực, chưa kể các vấn đề khác như an ninh mạng và kỹ thuật số, vũ khí hạt nhân và vũ khí sinh học vẫn đang là câu hỏi nhức nhối chưa có lời giải rốt ráo. Dường như tất cả đang nóng lòng chờ đợi LHQ, cùng với lãnh đạo các nước, sẽ tìm ra chiếc chìa khóa vạn năng hóa giải những thách thức nêu trên.

Thế nhưng, LHQ không chỉ phải đối mặt với những thách thức của thế giới mà còn phải giải quyết những khó khăn riêng đã tồn tại từ lâu của chính tổ chức này. Trước đại dịch, LHQ đã phải vật lộn với nhiều áp lực yêu cầu cải tổ để tiếng nói của ĐHĐ có sức nặng hơn, để Hội đồng Bảo an, cơ quan quyền lực nhất của LHQ có quyền ra các quyết định mang tính ràng buộc bớt chia rẽ, bất đồng, để hệ thống LHQ vận hành hiệu quả hơn trong bối cảnh nguồn ngân sách các nước đóng góp cho LHQ giảm nghiêm trọng. Chưa hết, lời kêu gọi của Tổng thư ký Antonio Guterres nhằm ứng phó với hai cuộc khủng hoảng lớn của thế giới là đại dịch COVID-19 và biến đổi khí hậu dường như chưa nhận được sự hưởng ứng như mong muốn: đến nay vẫn có quá nhiều nước chưa được tiếp cận vaccine ngừa COVID-19 một cách công bằng và cũng còn quá nhiều nước chưa sẵn sàng hợp tác với LHQ trong ứng phó với biến đổi khí hậu. Theo ông Guterres, đúng vào lúc cần có sự hợp tác toàn cầu tốt nhất để đối phó với những thách thức chung thì thế giới lại “chia rẽ và phân cực”, không có được tình đoàn kết và mong muốn hợp tác mà đây lại là yếu tố tiên quyết để có thể tiến tới bất cứ giải pháp mang tính toàn cầu nào.

Trước tình hình đó, với vị thế đã được khẳng định hơn 75 năm qua trong việc thúc đẩy hòa bình, an ninh và phát triển toàn cầu, một lần nữa LHQ lại chứng tỏ được vai trò không thể thiếu trong việc kết nối các quốc gia hợp tác, giải quyết những thách thức chung của nhân loại. Có thể thấy, những vấn đề quan trọng nhất đối với thế giới đã được đưa ra thảo luận tại Tuần lễ cấp cao ĐHĐ năm nay, cả ở các phiên họp chính, các hội nghị thượng đỉnh bên lề hoặc các sự kiện song phương.

Ngay trong ngày đầu tiên của Tuần lễ cấp cao 21/9, phát biểu của người đứng đầu LHQ Guterres và lãnh đạo nhiều nước đã nhấn mạnh tới các vấn đề đại dịch COVID-19, ứng phó biến đổi khí hậu cũng như thách thức an ninh toàn cầu, tình hình Afghanistan và chương trình hạt nhân của Iran. Ông Guterres kêu gọi thế giới ủng hộ phân phối vaccine công bằng và không thể để tình trạng phần lớn các nước giàu miễn dịch trong khi 90% người dân châu Phi thậm chí chưa được tiêm mũi vaccine thứ nhất. Ông cũng đặt ra mục tiêu thế giới cần tiêm chủng cho khoảng 70% dân số vào giữa năm 2022.
Phát biểu trước ĐHĐ ngày 21/9, Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc chia sẻ quan điểm với người đứng đầu LHQ rằng để sớm đẩy lùi đại dịch COVID-19, cần tăng cường hợp tác và đoàn kết trên tinh thần trách nhiệm sẻ chia, ưu tiên vaccine cho những nước có tỷ lệ tiêm chủng còn thấp cũng như tạo điều kiện để các nước đang phát triển hợp tác sản xuất, cung ứng vaccine.

Liên quan vấn đề biến đổi khí hậu, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tuyên bố nước này sẽ ngừng hỗ trợ cho các dự án nhiệt điện than tại nước ngoài; Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan cho biết Ankara sẽ phê chuẩn Hiệp định Paris về biến đổi khí hậu; Tổng thống Mỹ Joe Biden cho biết Washington sẽ tăng gấp đôi ngân sách cho các khoản viện trợ ứng phó biến đổi khí hậu lên 11,4 tỷ/năm.

Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc đã đề xuất 3 nội dung hành động tập trung vào nỗ lực xây dựng các cơ chế đánh giá, dự báo và cảnh báo về các nguy cơ an ninh khí hậu từ sớm, từ xa để chủ động có các chiến lược, biện pháp về ngăn ngừa, xử lý hiệu quả; đặt lợi ích của người dân, đặc biệt là các nhóm dễ bị tổn thương, ở vị trí trung tâm để có thể xử lý hài hòa mối liên hệ mật thiết giữa an ninh, phát triển và nhân đạo; bảo đảm chủ quyền, vai trò chủ đạo và năng lực tự cường của các quốc gia trong giảm thiểu và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Hội nghị thượng đỉnh về Hệ thống lương thực cũng đạt được những kết quả thực chất. Mặc dù đây là lần đầu tiên chủ đề này được đưa ra thảo luận tại ĐHĐ nhưng các nước thành viên LHQ trước đó đã nhất trí rằng đã đến lúc thế giới phải thay đổi, đại tu hệ thống sản xuất lương thực thực phẩm, hướng tới mục tiêu để người dân trên thế giới có được những bữa ăn lành mạnh, đảm bảo sức khỏe mà quy trình sản xuất lương thực, thực phẩm mới sẽ giảm thiểu tác hại với môi trường.

Theo LHQ, các hệ thống sản xuất lương thực, thực phẩm của thế giới đang tồn tại hiện nay thải ra môi trường khoảng 1/3 tổng lượng khí thải nhà kính toàn cầu, gây ra tình trạng mất rừng và phá hủy tới 80% sự đa dạng sinh học, chưa kể có tới 1/3 lượng lương thực, thực phẩm bị hao hụt, mất mát trong quá trình sản xuất. Lãnh đạo LHQ và các nước cho rằng bằng cách thay đổi các hệ thống sản xuất, con người sẽ đồng thời giải quyết được các thách thức khác như đói nghèo, biến đổi khí hậu, bất bình đẳng, đảm bảo cho người dân có được cuộc sống tốt đẹp hơn và Trái Đất cũng được bảo vệ tốt hơn, có thể phát triển bền vững.