Mùa xuân với tâm thức tri ân

Vì sao mỗi độ mùa xuân về, trong tâm thức người Việt xa xứ cứ hướng về cội nguồn quê hương? Vì sao tết đến, người Việt không quên viếng nghĩa trang, tảo mộ ông bà, cha mẹ, sau đó trở về ngôi nhà tổ thắp nén hương tri ân? Trong tiết xuân mát dịu, trăm hoa đua nở, chim muôn líu lo gọi đàn… tạo không gian, cảnh sắc yên bình, tươi đẹp. Có lẽ chính trong không gian tươi lành của trời xuân, tâm hồn con người trầm lắng hơn để nhớ lại một thời đã sống, để chiêm nghiệm, biết ơn, nhớ ơn bao tấm lòng mà mình đã nhận về từ các bậc tổ tiên, tiền hiền gầy dựng từ thuở khai hoang đi mở cõi, đổ bao mồ hôi, nước mắt, máu xương để non sông mãi gấm vóc, trường tồn.

Thân thương, gần gũi hơn là ông bà, cha mẹ đã mang nặng đẻ đau sinh ra ta, nuôi dạy ta lớn lên thành người, trao tặng cho ta những di sản vật chất và tinh thần để chúng ta sống tốt hơn, đẹp hơn. Và sẽ rất có lỗi khi ta không nhớ đến ơn sâu, nghĩa nặng của thầy cô đã khai tâm, khai trí từ mầm non đến trung học, đại học... Và càng thiếu sót khi quên những bạn bè đã từng giúp ta đứng lên khi ta thất bại, vấp ngã trên đường lập thân, lập nghiệp để ta tiếp tục vững bước… Tất cả ân tình ấy sẽ theo ta đi trọn cuộc đời và mãi lắng sâu trong tim, trong tâm thức. Quên sao được những tình thâm, nghĩa nặng ấy!

Văn hóa nhớ ơn hay tri ân là nét văn hóa mang đậm chất nhân văn của người Việt. Ai vong ân bội nghĩa sẽ không lớn nổi thành người. Bản sắc văn hóa đó luôn gắn liền với lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc. Trải dài từ thời vua Hùng đến nay, người Việt vừa phải đấu tranh sinh tồn với thiên nhiên, vừa phải trường kỳ ngàn năm chống giặc ngoại xâm.

Trong tâm hồn từng người dân Việt luôn thấm đẫm các biểu trưng văn hóa hồn cốt: lòng yêu nước thiết tha, giặc xâm lăng toàn dân sẵn sàng đánh giặc; đoàn kết thương yêu, chia ngọt sẻ bùi với đồng bào; tri ân quá khứ, phấn đấu hiện tại, tầm nhìn xa, trông rộng tương lai. Đó vừa là tình thương, vừa là trách nhiệm giữa người với người sống chung trong cộng đồng xã hội.

Đạo làm người của người Việt Nam luôn hướng con người sống phải có nhân cách, biết yêu thương, có trách nhiệm. Chính tình thương và trách nhiệm là ngọn lửa hồng sưởi ấm tâm hồn con người những khi lạnh lẽo, giúp con người không ngừng tu thân, học tập, rèn luyện đạo đức để không lạc lối trước những cám dỗ của đời sống, luôn hướng tới lẽ phải, sự chân thật, thân thiện và bao dung. Suy nghĩ đúng đắn, chịu khó, chịu khổ trên con đường tìm kiếm tri thức.

Tuy nhiên, cần nhớ là với tình yêu thương rộng lớn và bao trùm là tình yêu thương với Tổ quốc... Mong muốn có sức khỏe, có trí tuệ để bảo vệ Tổ quốc, đồng thời cũng kiên quyết đấu tranh chống lại những âm mưu chống phá của các thế lực thù địch. Đã là người phải làm tròn đạo làm người. Đạo làm người trước hết và trên hết là đạo với đất trời. Đất, trời như người cha, người mẹ thiên nhiên cho ta sự sống, cho ta biết bao sản vật, tài nguyên, biết bao nguồn năng lượng sống… Gần hơn, thiết thực hơn trong nếp sống làm người như đạo làm công dân với Tổ quốc; đạo làm con cháu với tổ tiên, ông bà, cha mẹ; đạo làm trò của người học;…

Rõ ràng, từ khi chào đời cho đến khi trưởng thành, chúng ta tiếp nhận không biết bao nhiêu ân điển của thiên nhiên và vòng tay tình người. Tri ân là suối nguồn của tình thương và trách nhiệm đã đi sâu vào tâm thức từng người. Dòng suối nguồn ấy chảy mãi để kết nối thế hệ trước với thế hệ sau, kết nối giữa người với người, cộng đồng với cộng đồng, tạo nguồn lực tích cực cho môi trường sống, cho từng người sống hạnh phúc, đạt tới giá trị đích thực cuối cùng: Chân - Thiện - Mỹ.

Trong nhịp sống ngày nay, khi con người ngày càng tất bật, dễ bị cuốn theo những lo toan và ham muốn cá nhân thì việc gìn giữ văn hóa tri ân lại càng trở nên quan trọng. Tri ân không chỉ dừng lại ở những nghi lễ mang tính hình thức mà cần được thể hiện bằng cách sống có trước có sau, biết nghĩ cho người khác, cho cộng đồng, biết nhìn lại quá khứ, biết trân trọng những gì mình đang có. Chính sự tri ân ấy giúp ta tự soi lại mình, sống chậm hơn và có trách nhiệm hơn với cuộc đời. Đó cũng là nền tảng để những giá trị tốt đẹp của dân tộc được tiếp nối bền bỉ qua từng thế hệ, không bị mai một theo dòng chảy của thời gian. Dòng suối nguồn tri ân ấy luôn chảy mãi trong lòng dân tộc và từng người Việt Nam, hoà quyện với cảnh sắc mùa xuân làm cho mùa xuân thêm rạng rỡ đầy ý nghĩa./.