Nhạc ngựa còn vang trong chuyện kể

Mả ngựa - dấu tích về câu chuyện trăm năm

Theo những lời kể được truyền tai, bên dòng Vàm Cỏ Tây, có một khu mộ cổ, mà bên cạnh mộ người mất còn có ngôi mộ nhỏ dành cho con tuấn mã trung thành. Quả thật là như vậy, ngôi mộ nhỏ nằm bên cạnh một ngôi mộ lớn, giữa vuông ruộng sát con đường Cống Bần (xã Tân Trụ, tỉnh Tây Ninh), được người trong vùng quen gọi là mả ngựa.

Theo lời các bậc cao niên, khu mộ đã tồn tại hơn trăm năm. Trước đây, mộ được xây bằng ô dước, loại vật liệu quen thuộc của Nam Bộ xưa. Trải qua thời gian, ngôi mộ xuống cấp và được con cháu trong dòng họ trùng tu nhưng vẫn giữ được cơ bản kiến trúc ban đầu. Và câu chuyện về tuấn mã trung thành được chôn cạnh chủ tại khu mộ cổ thì vẫn còn được truyền miệng cho tới hôm nay.

Khu mộ là nơi chôn cất ông Trần Văn Nho (1841-1884), một vị quan nổi tiếng tận tụy và thương dân trong vùng. Trong ký ức của con cháu và người dân địa phương, ông Nho thường cưỡi ngựa đi làm. Mỗi buổi chiều, hễ tiếng nhạc ngựa vang lên trong xóm, bà con đều biết vị quan tận tụy ấy đã trở về nhà.

Tuy nhiên, không rõ vì sao ông Trần Văn Nho mất sớm và khi ông mất thì con ngựa cũng chết theo. Ông Lê Đại Trí, cháu đời thứ 4 của ông Trần Văn Nho, kể: Từ ngày còn nhỏ, ông đã nghe trong dòng họ, xóm giềng kể về câu chuyện mả ngựa và tiếng nhạc ngựa vang vang trong xóm sau khi ông cố mất. Ông Trí nói: “Chuyện qua đã hơn cả trăm năm, tôi chỉ được nghe kể lại nhưng việc con ngựa được chôn bên cạnh mộ ông cố thì cả dòng họ ai cũng biết. Chuyện kể là khi ông cố tôi mất, ai nấy đều thương tiếc, lo tang lễ cho ông, không ai để ý là con ngựa bỏ ăn từ hôm đó. Đến khi đã chôn cất ông xong thì con ngựa cũng đến quỳ trước mộ ông rồi gục chết ở đó. Người trong nhà thương con vật có nghĩa có tình nên chôn nó bên cạnh mộ ông. Và có chuyện lạ là người trong xóm dường như đều nghe tiếng nhạc ngựa vào mỗi chiều như lúc ông còn sống. Có người còn cố tình lần theo tiếng nhạc ngựa nhưng đều không thấy gì”.

Ông Trí còn cho biết thêm, sau khi ông Trần Văn Nho mất thì vợ của ông là bà Lê Thị Mưu tiếp tục nối chí chồng, làm nhiều việc tốt, giúp đỡ người gặp khó khăn nên được người đời yêu quý. Còn có thông tin cho rằng, bà là người bỏ tiền ra xây dựng ngôi chùa Châu Phước ở gần bến đò Bình Tịnh hôm nay.

Thần Ngựa ở đình Gia Lộc

Câu chuyện về tiếng nhạc ngựa vang vang sau khi cả người và ngựa đều đã mất cũng được lưu truyền ở xứ Trảng Bàng. Đó chính là tiếng nhạc ngựa của ông Cả Đặng Văn Trước, người có công mở đất, lập làng ở đất Trảng. Theo lời kể của Phó Trưởng ban Nghi lễ đình Gia Lộc Nguyễn Văn Diệp, ông Cả Đặng Văn Trước chính là Thành hoàng bổn cảnh của đình Gia Lộc. Là người có công mở đất tại Trảng Bàng nên ông rất được người dân kính trọng. Và câu chuyện về tiếng nhạc ngựa của ông Cả vẫn vang trong làng sau khi ông mất thì đến bây giờ vẫn được các vị cao niên tại Trảng Bàng kể lại.

“Trước đây, ông Cả có một con ngựa cưng vẫn luôn gắn bó, theo ông chinh chiến. Có một lần, ông trên đường đi từ phủ Gia Định về thì bị đầu độc. Tuấn mã đưa ông về tới khu vực chợ cũ Trảng Bàng thì ông mất. Khi họ tộc chọn nơi chôn cất ông thì tuấn mã lại đưa ông tới nơi an nghỉ. Sau khi chôn cất ông xong thì tuấn mã cũng gục chết. Về sau, người dân đưa ông về thờ phụng tại miễu Ông Cả và đình Gia Lộc như hiện nay. Riêng về tuấn mã của ông cũng được thờ tại đình, chúng tôi vẫn gọi là Thần Ngựa” - ông Diệp nói.

Ông Diệp giải thích, đó là lý do vì sao đình Gia Lộc vừa có bàn thờ Bạch Mã trước sân đình, vừa có tượng ngựa bên trong đình. Trong tâm thức người dân, tượng ngựa đó chính là Thần Ngựa, vật cưỡi của ông Cả Đặng Văn Trước. Vào các dịp lễ cúng tại đình, ngoài hương hoa, trái cây dâng cúng, tại tượng ngựa còn được đặt cỏ tươi và nước sạch.

Không chỉ vậy, vào dịp lễ Kỳ yên hằng năm tại đình Gia Lộc, luôn có một quân hầu dắt ngựa đi theo đoàn thỉnh sắc. “Con ngựa này được nuôi chỉ để đi thỉnh sắc hằng năm. Dịp lễ, ngựa được lắp yên cương, buộc vải đỏ trên bờm và dắt theo đoàn, ngựa là để cho ông Cả cưỡi” - ông Trương Văn Công, người trực tiếp chăm sóc con ngựa của đình Gia Lộc, cho biết.

Ông Công vốn là người nuôi ngựa đua tại Trảng Bàng xưa nên có nhiều kinh nghiệm trong việc chăm sóc ngựa. Ông kể, việc nuôi ngựa để phục vụ lễ rước sắc tại đình được duy trì từ rất lâu, trở thành một truyền thống của đình, thể hiện tấm lòng của hậu thế đối với người mở đất cũng như nhắc nhở đức tính trung thành, tình nghĩa của Thần Ngựa.

Trảng Bàng và Tân Trụ là những địa danh cách xa nhau hàng trăm kilômét nhưng lại có những câu chuyện tương đồng nhau về tính cách con người và lòng trung thành của ngựa.

Phải chăng, tấm lòng vì nước, vì dân, sống hết lòng vì người khác là đức tính chung của con người Tây Ninh nói riêng và Nam Bộ nói chung. Và những tuấn mã trung thành cũng chọn đúng người chủ xứng đáng để hết lòng phục vụ.

Tiếng nhạc ngựa ngày nay chỉ còn trong câu chuyện kể nhưng mả ngựa tại Tân Trụ, tượng thờ Thần Ngựa tại Trảng Bàng thì vẫn tồn tại với thời gian, như một lời nhắc nhở, rằng cha ông ta đã sống rất vẻ vang, để không chỉ được người đời tôn kính mà đến cả vật cũng hết dạ trung thành./.