Sắc màu văn hóa trong những lễ hội đầu xuân

Lễ hội là một phần không thể thiếu trong đời sống của người Việt Nam nói chung, người dân Tây Ninh nói riêng. Và tháng Giêng là thời điểm nhiều lễ hội được tổ chức tại khắp các địa phương trong toàn tỉnh để cầu bình an, may mắn, tưởng nhớ các bậc tiền nhân. Thông qua lễ hội, các nét đẹp văn hóa, truyền thống tiếp tục được gìn giữ, trao truyền.

Nếu bộ máy hành chính là “khung xương” của một địa phương thì văn hóa chính là “phần hồn” tạo nên bản sắc riêng. Sau hợp nhất, Tây Ninh không chỉ mở rộng địa giới hành chính mà còn mở rộng về không gian văn hóa. Sự giao thoa giữa hai vùng đất giàu truyền thống đã tạo nên một chỉnh thể văn hóa đa sắc. Đây cũng là nền tảng quan trọng để xây dựng con người Tây Ninh mới - năng động, hội nhập nhưng vẫn gắn bó với cội nguồn.

Trong dòng chảy văn hóa ấy, các lễ hội đầu xuân trở thành điểm nhấn nổi bật. Lễ hội không chỉ đáp ứng nhu cầu tín ngưỡng, là dịp để mọi người vui chơi, giải trí mà còn là không gian lưu giữ ký ức cộng đồng, giáo dục truyền thống và kết nối các thế hệ.

Diễn ra thường niên tại Khu du lịch Quốc gia Núi Bà Đen vào những ngày đầu năm mới, Hội xuân núi Bà Đen là lễ hội lớn nhất và được người dân Tây Ninh đón đợi nhất trong năm. Hội xuân với những nghi thức trang nghiêm bày tỏ lòng tôn kính trước Linh Sơn Thánh Mẫu, là nơi người dân đến cầu nguyện cho một năm mới ấm no, an bình. Không gian lễ hội là sự hòa quyện giữa tín ngưỡng dân gian, Phật giáo và văn hóa du lịch hiện đại. Ngày nay, cùng với sự đầu tư đồng bộ về hạ tầng và dịch vụ, Hội xuân núi Bà Đen đã trở thành sản phẩm du lịch văn hóa đặc trưng, góp phần quảng bá hình ảnh Tây Ninh văn minh, thân thiện.

Được tổ chức vào các ngày 18, 19, 20, 21 tháng Giêng hằng năm tại miếu Bà Ngũ Hành (xã Long Thượng, huyện Cần Giuộc (trước hợp nhất)), nay là xã Phước Lý, Lễ hội Vía Bà Ngũ Hành Long Thượng là một trong những lễ hội lớn, gắn liền với đời sống tâm linh và tín ngưỡng của người dân. Điểm nổi bật của lễ hội là tính cộng đồng đậm nét. Các nghi thức cúng tế truyền thống, hát bội, sinh hoạt văn nghệ dân gian,... diễn ra trong không khí gần gũi, chân tình. Sự giản dị nhưng trang nghiêm chính là giá trị văn hóa lâu bền của lễ hội, phản ánh đời sống tinh thần gắn bó với thiên nhiên và sản xuất nông nghiệp của cư dân vùng đồng bằng.

Song song đó, lễ Kỳ yên tại các đình làng vẫn được duy trì như một nét văn hóa truyền thống xuyên suốt ở nhiều địa phương. Trong không khí vui tươi, phấn khởi ngày xuân, người dân thành kính tưởng nhớ tiền hiền, hậu hiền - những người có công khai khẩn đất đai, lập làng dựng ấp. Nét đẹp văn hóa của lễ Kỳ yên nằm ở đạo lý tri ân nguồn cội. Đây không chỉ là nghi lễ cầu an mà còn là dịp nhắc nhớ lịch sử hình thành quê hương, góp phần bồi đắp ý thức cộng đồng và lòng tự hào cho thế hệ trẻ.

Đặc biệt, Lễ hội Làm Chay từ ngày 14 đến 16 tháng Giêng hằng năm là một trong những lễ hội dân gian tiêu biểu, còn được xem như cái tết thứ hai của người dân Tầm Vu. Từ mâm cúng nhỏ trong nhà lồng chợ, lễ hội đã phát triển thành sinh hoạt văn hóa - tín ngưỡng lớn thu hút đông đảo người dân và du khách trong và ngoài tỉnh tham gia. Điểm nổi bật của lễ hội là tinh thần tưởng niệm và tri ân. Các nghi thức khai kinh cầu an, cúng nghĩa sĩ trận vong, Đề phan liệt sĩ,… thể hiện sâu sắc đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”.

Đặc sắc hơn cả trong Lễ hội Làm Chay là nghi thức chiêu u, cầu siêu cho những vong linh không nơi nương tựa. Nghi thức này thể hiện giá trị nhân văn sâu sắc của lễ hội khi các hương linh không người thờ tự đều được tưởng nhớ, mời về chứng lễ và cầu siêu. Không khí lễ hội còn lan tỏa qua những quầy cơm chay, nước uống miễn phí do người dân tự nguyện đóng góp. Sự sẻ chia ấy đã trở thành nét đẹp văn hóa đặc trưng tại lễ hội, thể hiện rõ lòng hiếu khách của người dân địa phương.

Sau hợp nhất, công tác bảo tồn và tổ chức các lễ hội ngày càng được quan tâm theo hướng văn minh, tiết kiệm, bảo đảm an toàn nhưng vẫn giữ trọn giá trị truyền thống. Các lễ hội không ngừng được nâng cao chất lượng tổ chức, trở thành sản phẩm văn hóa - du lịch đặc sắc của tỉnh. Từ núi Bà Đen linh thiêng, Vía Bà Ngũ Hành đậm chất Nam Bộ, lễ Kỳ yên đến Lễ hội Làm Chay giàu tính nhân văn,... tất cả đã tạo nên bức tranh sắc màu văn hóa đặc trưng của Tây Ninh hôm nay.

Mỗi mùa Xuân đi qua, các lễ hội tiếp tục lan tỏa những giá trị văn hóa bền vững - trở thành động lực tinh thần quan trọng cho sự phát triển của tỉnh trong giai đoạn mới./.