Xây dựng văn hóa học đường để ngăn chặn bạo lực học đường: Bạo lực học đường nhìn từ nhiều phía (Bài 2)

Năm 2023, cử tri TP.Hồ Chí Minh đề nghị Bộ Công an làm rõ tình trạng bạo lực học đường (BLHĐ). “Hiện nay, bạo lực trong học đường vẫn tiếp diễn ngày càng nhiều, thậm chí có tổ chức, lập thành các nhóm, hội trên mạng xã hội, nhiều vụ việc đặc biệt nghiêm trọng. Cử tri kiến nghị có giải pháp hiệu quả khắc phục tình trạng trên” - cử tri viết trong thư gửi Bộ Công an.

Trả lời sau đó, lãnh đạo Bộ Công an cho biết, “hoạt động phạm tội, vi phạm pháp luật trong thanh thiếu niên, bạo lực trong học đường có lúc, có nơi gây lo lắng, bức xúc dư luận và như cử tri phản ánh. Nguyên nhân chủ yếu là do: Đạo đức của một bộ phận xã hội xuống cấp, lối sống thực dụng, hưởng thụ, chạy theo lợi ích vật chất, trong đó có một bộ phận thanh thiếu niên; các ấn phẩm đồi trụy, trò chơi bạo lực trên Internet (game online) tác động tiêu cực, đặc biệt ảnh hưởng lớn đến thanh thiếu niên đang hình thành nhân cách, phát triển nhận thức, tâm sinh lý; nhiều gia đình chưa quan tâm đúng mức trong việc quản lý, giáo dục con cái (nhất là gia đình bố mẹ ly hôn, tập trung phát triển kinh tế gia đình, người lớn thiếu gương mẫu) hoặc áp đặt cách giáo dục không phù hợp, thường xuyên bạo hành trẻ em; sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường và xã hội trong quản lý, giáo dục thanh thiếu niên chưa chặt chẽ, thường xuyên, hiệu quả chưa cao...”.

BLHĐ không phải vấn đề mới nhưng cũng cũng chưa bao giờ cũ, đặc biệt sau khi Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) ra thông tư mới về khen thưởng và kỷ luật học sinh (HS), trong đó bỏ hình thức đuổi học có thời hạn hoặc đuổi học vĩnh viễn, tình hình BLHĐ có dấu hiệu gia tăng. Xuất phát từ thực tế đó, nhóm phóng viên Báo và phát thanh, truyền hình Tây Ninh thực hiện loạt bài theo chủ đề: Xây dựng văn hóa học đường để ngăn chặn BLHĐ.

Bài 2: Bạo lực học đường nhìn từ nhiều phía

BLHĐ không mới và xảy ra dưới nhiều hình thức khác nhau, cũng không chỉ giữa HS với nhau. Có một thực tế, HS, đặc biệt HS phổ thông, không chỉ HS nam, số vụ BLHĐ có cả HS nữ tham gia. HS mâu thuẫn với nhau chắc chắn có nhưng còn điều gì ở đây, có phải các em muốn thể hiện cái tôi cá nhân?

“Đáng báo động”

Ông Huỳnh Công Thành - Hiệu trưởng Trường THPT Võ Văn Tần (xã Mỹ Hạnh), kể, làm cán bộ quản lý trong giai đoạn hiện tại rất lo, BLHĐ ở một số nơi trên cả nước khi được biết qua đọc, nghe trên báo, đài và một số nơi thì vấn đề này đáng báo động. “Ở trường tôi, vấn đề BLHĐ không phải không xảy ra mà chưa xảy ra ở mức độ nghiêm trọng. Trường có những giải pháp ngăn ngừa. Trong đó, giáo viên (GV) chủ nhiệm đóng vai trò quan trọng, theo sát, nắm bắt tâm tư, nguyện vọng, tình cảm, mối quan hệ của HS trong trường học. Đoàn trường có lực lượng thường xuyên theo dõi, quan tâm, tuyên truyền đến HS, lực lượng an ninh, trật tự trường học hoạt động “ngầm” để nghe ngóng thông tin để trường kịp thời phối hợp địa phương ngăn chặn các vụ việc BLHĐ” - ông Thành nói. Ông kể tiếp, “tôi từng xử lý tình huống mâu thuẫn giữa HS. Nguyên nhân, một HS lên mạng xã hội nói xấu về gia đình của HS kia. Các em đã hẹn gặp nhau ở ngoài trường để giải quyết. Trường kịp thời phát hiện và mời hai HS, cha mẹ của hai em vào trường phối hợp giải quyết. Mọi người cùng nói chuyện, lắng nghe, phân tích vấn đề và hoà giải sự việc. Trường chú trọng cho HS nhìn nhận được hành động nào chưa đúng cũng như hậu quả khi đẩy sự việc đi quá xa”.

Ông Thành bình luận, nguyên nhân của các vụ việc BLHĐ thường do mâu thuẫn cá nhân. Mâu thuẫn dễ xảy ra khi đôi bên lời qua tiếng lại rồi “hẹn ra bên ngoài”. “Nếu bên A hẹn mà bên B đáp ứng là nguy hiểm nhất. Tuy nhiên, đa số những HS có hành vi bạo lực là những HS từng có hành vi bạo lực ở cấp THCS hay thể hiện cái tôi quá lớn của mình” - ông Thành nói.

Hiệu trưởng Trường THCS Thị Trấn Đông Thành (xã Đông Thành) - Nguyễn Văn Sách nhìn nhận, ở trường phổ thông thường có hiện tượng “đại bàng” - có một HS tỏ ra mình là “trùm” của lớp, khối. Các em thể hiện qua phong cách ăn mặc, đầu tóc, tác phong,… để tỏ ra mình không sợ khi vi phạm. Các em cũng có thái độ không được ngoan với thầy cô, cổ xúy hành vi bắt nạt các bạn khác, lôi kéo các bạn có xu hướng giống mình để tạo nhóm. Nhóm này thường ở khối lớp 8. Trường từng phát hiện một nhóm như vậy manh nha hình thành. “Ban Giám hiệu yêu cầu GV chủ nhiệm tìm hiểu, theo dõi để nắm nguyên nhân, sự hình thành của nhóm, ai là người đứng đầu, ai là mấu chốt trong các sự việc bắt nạt trong lớp. Qua tìm hiểu, chúng tôi biết, đứng đầu nhóm là HS con nhà khá giả, học cũng ổn nhưng muốn tỏ ra mình là “anh chị”, thường bao “đàn em” ăn, uống nên được các bạn hùa theo. Em này thường không trực tiếp bắt nạt bạn nhưng nguồn gốc sự bắt nạt là từ em ấy. Khi nắm rõ sự việc, trường mời phụ huynh em này, phụ huynh các em có liên quan và phụ huynh em bị bắt nạt để giải quyết vấn đề. Trường lắng nghe câu chuyện của các bên và đưa ra biện pháp xử lý phù hợp để HS vi phạm nhìn nhận được cái sai. Sau đó, trường cử Tổng phụ trách tiếp tục theo dõi, thường xuyên liên hệ phụ huynh để phối hợp trong việc giáo dục các em; phối hợp công an địa phương trong việc bảo đảm an ninh, trật tự trường học để ngăn chặn, xử lý các vụ việc vi phạm của HS” - ông Sách kể.

Theo ông Sách, nguyên nhân của các vụ việc BLHĐ, ngoài mâu thuẫn với nhau thì thể hiện cái tôi. Đa phần là bắt nạt gồm một bên bắt nạt và một bên bị bắt nạt. Trong đó, HS bắt nạt thường có mâu thuẫn hay không thích ánh mắt, lời nói của bạn, từ đó muốn bắt nạt bạn. HS bị bắt nạt thường có năng lực bảo vệ mình chưa tốt và khả năng xử lý tình huống chưa phù hợp, dẫn đến bị bắt nạt.

Cảm xúc chi phối

Ông Nguyễn Văn Rê - GV Trường THCS Hòa Thành (xã Đức Huệ), thông tin, ông từng xử lý một số vụ việc liên quan đến BLHĐ. “Có một trường hợp đến giờ tôi vẫn xem như bài học kinh nghiệm cho chính mình. Đó là chuyện giữa 2 HS trong lớp mâu thuẫn chỉ vì những bình luận trêu chọc nhau trên mạng xã hội. Ban đầu chỉ lời qua tiếng lại nhưng sau giờ tan học, 2 em kéo bạn bè theo, dùng lời lẽ xúc phạm và hẹn tan học hôm sau sẽ đánh nhau. Khi nắm được thông tin, tôi lập tức mời 2 em vào phòng để trao đổi riêng, tránh để các bạn khác tạo tâm lý “đám đông”. Điều tôi làm đầu tiên không phải là truy trách nhiệm mà để các em bình tĩnh, lắng nghe cả 2 phía. Khi nguyên nhân được nói ra, tôi nhận ra các em bị tác động bởi bạn bè ngoài lớp và áp lực “phải thể hiện bản lĩnh” trước nhóm bạn. Sau khi phân tích đúng - sai, tôi yêu cầu hai em viết bản tường trình, mời phụ huynh vào trao đổi, đồng thời phối hợp GV bộ môn để nắm thêm biểu hiện trên lớp. Cuối cùng, hai em nhận lỗi, xin lỗi nhau và cam kết không tái phạm. Từ đó, tôi rút ra kinh nghiệm: nhiều vụ việc có thể ngăn chặn sớm nếu GV kịp thời quan tâm, trò chuyện và nắm bắt cảm xúc của HS” - thầy giáo kể về cách xử lý tình huống sư phạm.

Trên phương diện giới tính, ông Rê nhìn nhận, thực tế hiện nay, BLHĐ có cả HS nữ tham gia. HS mâu thuẫn với nhau, đa số các em muốn thể hiện cái tôi cá nhân. “Các em đang ở lứa tuổi dậy thì nên rất muốn khẳng định vị trí trong nhóm bạn. Có em sợ bị xem thường, có em muốn tỏ ra mạnh mẽ, có em lại bị cuốn vào tâm lý “đám đông cổ vũ”. Riêng với HS nữ, cảm xúc mạnh và dễ tự ái cũng góp phần đẩy mâu thuẫn lên cao” - thầy Rê bình luận.

Em Nguyễn Gia Hân - HS Trường THPT Nguyễn Trung Trực - Bến Lức (xã Bến Lức), cho rằng, BLHĐ, dù xảy ra ở HS nam hay nữ, không chỉ bắt nguồn từ những mâu thuẫn trực tiếp mà còn liên quan đến nhiều yếu tố tâm lý và xã hội. Ở tuổi dậy thì, các bạn dễ bị cảm xúc chi phối, chưa có nhận thức đúng đắn như muốn chứng tỏ bản thân bằng bạo lực. Vì thiếu sự quan tâm, hướng dẫn từ gia đình hoặc lớn lên trong môi trường bạo lực, một số bạn cũng có xu hướng hành xử hung hăng với người khác như một lẽ thường. Mạng xã hội với những hình ảnh, lời lẽ không chuẩn mực, mang tính phá hoại có thể làm tình trạng BLHĐ nghiêm trọng hơn, đặc biệt khi HS chưa được trang bị nhận thức, kỹ năng chọn lọc thông tin. Những bạn HS trở thành nạn nhân của BLHĐ thường gặp khó khăn trong việc tìm kiếm sự giúp đỡ, cảm thấy bị bỏ rơi hoặc tự ti vì nghĩ mình khác biệt với thế giới bên ngoài, khiến các hành vi bạo lực khó được nhận biết và xử lý kịp thời. “Nghiêm trọng hơn, nhiều nạn nhân đôi khi không chỉ chịu tổn thương một mình. Vì sợ lời đe dọa hay sợ bị cô lập, các bạn có thể miễn cưỡng làm theo yêu cầu của kẻ bắt nạt, bao gồm cả việc bắt nạt thêm những người vô tội khác. Chính hành vi này vô tình tạo ra một vòng xoáy bạo lực, lan rộng từ người này sang người khác, khiến tổn thương và nỗi sợ hãi nhân lên trong cộng đồng” - em Nguyễn Gia Hân nói./.

(còn tiếp)

Bài 3: Tiếng nói từ chính cơ sở giáo dục Trường THPT Võ Văn Tần (xã Mỹ Hạnh) Tiết học tại Trường THCS Hòa Thành (xã Đức Huệ)