Cây xoài di sản hơn 340 năm ở Cà Mau gắn với truyền thuyết hổ ba chân

Cây xoài lớn nhất vùng ĐBSCL giữa đất mặn ven biển

Tọa lạc tại khóm Tây B, phường Hiệp Thành (Cà Mau), cây xoài cổ thụ cao gần 20m, tán lá xòe rộng hơn 300m², che mát cả một khu vực rộng lớn. Phần gốc cây có đường kính hơn 2m, phải 5 người lớn ôm mới xuể. Dù đã trải qua hàng trăm năm mưa nắng, cây xoài vẫn sinh trưởng tốt, lá xanh quanh năm.

Theo tư liệu của Bảo tàng tỉnh Bạc Liêu (cũ), khoảng năm 1680, gia đình cha mẹ ông Lý Kỳ Kia - lưu dân người Hoa thời nhà Minh di cư đến vùng ven biển nay thuộc phường Hiệp Thành để sinh sống. 

Khi đến nơi, họ phát hiện một cây xoài lớn, thân to hơn một người ôm, tán lá rộng và đã có tuổi đời đáng kể. Gia đình ông Kia sau đó chăm sóc, gìn giữ cây xoài qua nhiều thế hệ.

Tính theo mốc thời gian này, đến nay cây xoài đã có tuổi thọ hơn 340 năm, được xem là cây xoài cổ thụ có tuổi đời lớn nhất ở Bạc Liêu trước đây và cũng có thể là cây xoài lớn nhất vùng Đồng bằng sông Cửu Long.

Điều đặc biệt là cây xoài sinh trưởng trên vùng đất ven biển nhiễm mặn. Theo người dân địa phương, dưới gốc cây có mạch nước ngọt. Trước đây, người dân từng đào hố để lấy nước sinh hoạt, nhờ đó cây xoài có đủ điều kiện phát triển bền bỉ qua nhiều thế kỷ.

Dù đã hơn 300 năm tuổi, mỗi năm cây xoài vẫn ra hoa đều và cho trái sai. Trái xoài nhỏ, chỉ to bằng trái cóc, nắm tay nên người dân quen gọi là xoài cóc hoặc xoài rừng. Khi còn xanh, trái có vị chua gắt, nhưng lúc chín lại có vị chua ngọt và mùi thơm đặc trưng.

Truyền thuyết hổ ba chân và tín ngưỡng dân gian

Không chỉ mang giá trị sinh học hiếm có, cây xoài cổ thụ còn gắn liền với đời sống tâm linh của cư dân địa phương qua truyền thuyết về con hổ ba chân. 

Theo lời kể của các bậc cao niên, vào cuối thế kỷ 17, khu vực này còn là rừng rậm hoang vu, dân cư thưa thớt, hổ thường xuất hiện gây hại cho người và vật nuôi.

Để cầu bình an, các bô lão trong làng đã lập một ngôi miếu dưới gốc xoài, tổ chức cúng lễ "thần hổ" vào ngày 28-7 âm lịch hằng năm. Ban đầu, lễ vật là một con heo sống. Về sau, khi con hổ được cho là bị mất một chân do mắc bẫy, người dân cúng heo đã được làm sẵn.

Ông La Văn Lự (73 tuổi, khóm Tây B, phường Hiệp Thành) - người trực tiếp trông coi và chăm sóc cây xoài - cho biết từ nhỏ ông đã nghe bà ngoại kể về truyền thuyết này. 

"Có năm dân mang heo đến cúng nhưng chưa kịp thì bị một người trộm mất. Đêm đó, hổ tìm đến nhà người trộm, đi vòng quanh gầm gừ dữ dội. Sợ quá, người này phải mua heo khác mang trả. Từ đó không ai dám xâm phạm lễ cúng nữa", ông Lự kể.

Sau này, khi không còn thấy hổ xuất hiện, người dân chỉ cúng một đầu heo luộc chín. Việc cúng lễ dần trở thành tín ngưỡng dân gian, được duy trì hằng năm như một cách tưởng nhớ và cầu mong cuộc sống bình an.