Chấn chỉnh công tác thu gom, vận chuyển rác thải: Siết chặt quản lý từ cơ sở, nâng cao trách nhiệm cộng đồng

Những “điểm nghẽn” trong quản lý rác thải sinh hoạt

Thời gian qua, cùng với quá trình phát triển kinh tế - xã hội, công tác thu gom, vận chuyển và xử lý rác thải sinh hoạt trên địa bàn tỉnh đã có nhiều chuyển biến tích cực. Sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, các sở, ngành và cơ sở đã chủ động tổ chức lại mạng lưới thu gom, vận chuyển rác theo phân vùng, đưa rác thải về các khu xử lý tập trung.

Cụ thể, phân vùng xử lý tại Nhà máy Xử lý rác Thạnh Hóa - Long An, đóng tại xã Tân Tây, do Công ty Cổ phần Đầu tư - Phát triển Tâm Sinh Nghĩa thực hiện, tiếp nhận rác thải sinh hoạt của 37 xã trên địa bàn tỉnh.

Phân vùng xử lý thứ hai là Khu liên hiệp Xử lý chất thải rắn Đa Phước (TP.Hồ Chí Minh), do Công ty TNHH Xử lý chất thải Việt Nam đảm nhận thực hiện tại 11 xã.

Phân vùng xử lý thứ ba là Nhà máy Xử lý rác thải Tây Ninh tại xã Tân Phú, do Công ty Cổ phần Công nghệ Môi trường Tây Ninh thực hiện, tiếp nhận rác thải sinh hoạt của 18 xã.

Phân vùng còn lại là Khu liên hợp Xử lý chất thải tại xã Thạnh Đức, do Công ty TNHH MTV Môi trường xanh Huê Phương Việt Nam thực hiện đối với 18 xã.

Bên cạnh đó, UBND tỉnh giao UBND các xã: Bình Hiệp, Vĩnh Hưng và Vĩnh Thạnh trực tiếp tổ chức xử lý chất thải rắn sinh hoạt trên địa bàn.

Việc giao cho các xã trực tiếp tổ chức xử lý nhằm phù hợp với điều kiện thực tế tại khu vực biên giới, vùng xa trung tâm, nơi việc vận chuyển rác đến các cơ sở xử lý tập trung gặp nhiều khó khăn.

Đáng chú ý, đến nay, 100% xã, phường trên địa bàn tỉnh đã ký hợp đồng với các đơn vị chức năng thực hiện thu gom, vận chuyển rác thải sinh hoạt. Công tác vệ sinh môi trường tại các khu dân cư, chợ, khu du lịch, khu vui chơi - giải trí từng bước được cải thiện rõ nét. Nhiều địa phương đã hình thành các tuyến đường sạch đẹp, khu dân cư văn minh, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống người dân.

Tuy nhiên, đằng sau những kết quả tích cực đó, thực tế vẫn còn không ít “điểm nghẽn” cần sớm được tháo gỡ. Qua giám sát và làm việc với một số địa phương, việc triển khai các nhiệm vụ liên quan đến quản lý rác thải sinh hoạt vẫn còn nhiều bất cập.

Một trong những hạn chế lớn là công tác lập bộ, quản lý và thu giá dịch vụ thu gom rác thải chưa đầy đủ, thiếu chặt chẽ. Một số địa phương chưa rà soát hết các đối tượng phát sinh rác thải, dẫn đến tình trạng bỏ sót hoặc thu chưa đúng, chưa đủ theo quy định. Điều này không chỉ gây thất thu ngân sách mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến nguồn kinh phí duy trì hoạt động thu gom, vận chuyển rác.

Bên cạnh đó, việc tổ chức đấu thầu, lựa chọn đơn vị cung cấp dịch vụ tại một số nơi còn lúng túng, thiếu đồng bộ. Công tác giám sát hoạt động của các đơn vị thu gom, vận chuyển chưa được thực hiện thường xuyên, dẫn đến tình trạng thu gom không đúng tần suất, rác thải tồn đọng kéo dài trong khu dân cư.

Bà Lê Thị Lan (ngụ xã Mỹ An) cho rằng, đi đến một số địa phương vẫn thấy xuất hiện các điểm tập kết rác tự phát, người dân vứt rác bừa bãi, nhất là vào các dịp lễ, tết hoặc thời điểm lượng rác tăng cao. Những hình ảnh này không chỉ làm mất mỹ quan mà còn tiềm ẩn nguy cơ ô nhiễm môi trường, ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng.

Ngoài ra, hạ tầng phục vụ thu gom rác thải tại nhiều nơi vẫn chưa đáp ứng yêu cầu. Việc bố trí thùng rác công cộng trên các tuyến quốc lộ, đường tỉnh và khu vực đông dân cư còn thiếu và chưa hợp lý, gây bất tiện cho người dân trong việc bỏ rác đúng nơi quy định.

Một nguyên nhân quan trọng khác là công tác tuyên truyền, vận động người dân tham gia bảo vệ môi trường chưa thực sự hiệu quả. Ở nhiều nơi, hoạt động này còn mang tính hình thức, thiếu chiều sâu, chưa gắn trách nhiệm cụ thể của từng hộ gia đình trong việc phân loại và xử lý rác thải tại nguồn. Vai trò của ban quản lý khu phố, ấp và các tổ tự quản cộng đồng chưa được phát huy đầy đủ.

Đồng bộ giải pháp, nâng cao trách nhiệm

Trước những tồn tại nêu trên, Sở Nông nghiệp và Môi trường đề ra hàng loạt giải pháp cụ thể, yêu cầu các địa phương và đơn vị liên quan nghiêm túc triển khai nhằm chấn chỉnh toàn diện công tác quản lý rác thải sinh hoạt.

Theo ông Trần Khắc Phục - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, trọng tâm trước hết là siết chặt công tác quản lý, lập bộ và thu giá dịch vụ. UBND các xã, phường được yêu cầu khẩn trương rà soát, lập đầy đủ danh sách các đối tượng phát sinh chất thải rắn sinh hoạt trên địa bàn; đảm bảo việc thu giá dịch vụ đúng, đủ, công khai, minh bạch theo quy định. Đồng thời, phân công cán bộ phụ trách theo dõi, quản lý chặt chẽ nguồn thu, tránh tình trạng thất thoát hoặc sử dụng sai mục đích.

Đối với những địa phương còn khó khăn về ngân sách, sau khi đã thực hiện đầy đủ việc lập bộ và thu giá dịch vụ nhưng vẫn không bảo đảm kinh phí, cần tổng hợp báo cáo để được xem xét hỗ trợ nhằm duy trì ổn định hoạt động thu gom, vận chuyển rác thải, không để xảy ra gián đoạn.

Song song đó, công tác giám sát hoạt động thu gom, vận chuyển cũng được đặc biệt nhấn mạnh. Các địa phương phải bố trí cán bộ theo dõi thường xuyên, kịp thời phát hiện và xử lý các trường hợp vi phạm hợp đồng, bảo đảm rác thải không tồn đọng quá 2 ngày trong khu dân cư. Các đơn vị cung cấp dịch vụ phải tuân thủ nghiêm quy trình kỹ thuật, phương tiện vận chuyển phải đáp ứng yêu cầu và được lắp đặt thiết bị giám sát hành trình.

Đáng chú ý, trách nhiệm của người đứng đầu chính quyền cơ sở được đặt ra rất rõ ràng. Chủ tịch UBND xã, phường phải trực tiếp kiểm tra, giám sát và chịu trách nhiệm trước UBND tỉnh về chất lượng công tác vệ sinh môi trường trên địa bàn. Đây được xem là giải pháp quan trọng nhằm nâng cao tính chủ động và trách nhiệm trong quản lý.

“Bên cạnh yếu tố quản lý, việc xây dựng ý thức cộng đồng cũng được xác định là nhiệm vụ then chốt. Các địa phương được yêu cầu phát động phong trào toàn dân tham gia vệ sinh môi trường, duy trì hoạt động dọn dẹp định kỳ vào cuối tuần; xây dựng các mô hình Tuyến đường không rác thải, Khu dân cư sáng - xanh - sạch - đẹp” - ông Trần Khắc Phục nhấn mạnh.

Việc bố trí thùng rác công cộng cũng cần được rà soát, bổ sung hợp lý, bảo đảm thuận tiện cho người dân sử dụng. Đồng thời, tăng cường kiểm tra, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm về xả rác bừa bãi, công khai kết quả xử lý để nâng cao tính răn đe và ý thức chấp hành.

Đặc biệt, Sở Nông nghiệp và Môi trường nhấn mạnh vai trò của ban quản lý khu phố, ấp và các tổ tự quản trong việc tuyên truyền, vận động người dân. Việc giữ gìn vệ sinh môi trường cần được đưa vào tiêu chí đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của các tổ chức này, qua đó tạo sự chuyển biến thực chất từ cơ sở.

Cùng với đó, UBMTTQ Việt Nam và các tổ chức đoàn thể được đề nghị đẩy mạnh tuyên truyền, vận động hội viên, đoàn viên và người dân tham gia phân loại, thu gom và xử lý rác thải; xây dựng các mô hình tự quản bảo vệ môi trường gắn với phong trào xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh.

Việc chấn chỉnh công tác thu gom, vận chuyển và xử lý rác thải sinh hoạt không chỉ là yêu cầu trước mắt mà còn là nhiệm vụ lâu dài, gắn với mục tiêu phát triển bền vững của tỉnh. Khi chính quyền vào cuộc quyết liệt, cơ chế quản lý được siết chặt và ý thức người dân được nâng cao, bài toán rác thải sẽ từng bước được giải quyết, góp phần xây dựng môi trường sống trong lành,
văn minh cho cộng đồng./.