Chuyến đò mùa xuân

Chiếc cầu mới sắp sửa được xây xong, dự kiến sẽ khánh thành sau tết. Bé Út đọc báo, nói với ông nội như vậy. Nghe xong, ông Tám nửa vui, nửa buồn. Từ lâu, người xóm Miễu đã mong đợi một chiếc cầu xi măng nối đôi bờ để khỏi còn cái cảnh chen chúc trên con đò nhỏ của ông Tám. Sông nước đò giang xưa nay vẫn luôn trắc trở, nhất là vào những ngày mưa. Gió lạnh thổi qua sông. Ông Tám nằm võng mắc giữa hai thân cây tỏa bóng mát xuống bến đò, thở dài:

- Cầu xây rồi, mai mốt ông cháu mình biết làm gì đây, Út ơi!

Bé Út không đáp. Con bé còn quá nhỏ để hiểu về cuộc mưu sinh trăm ngàn gian khó. Nó ngồi tết tóc ở bến sông. Gió tết thổi về khiến bé Út càng nôn nao hơn. Con nít thường mong tết. Tết là khoảng thời gian vui vẻ, rộn ràng và đầy sinh khí, bao trùm lên xóm Miễu sắc vàng của hoa mai, hoa vạn thọ, sắc đỏ của cặp liễn treo hai bên cửa nhà, sắc tím, sắc hồng của áo quần trẻ con xúng xính đi trong chiều cuối năm…

*

Ông Tám làm nghề đưa đò trên con sông này từ ngày ông thôi dạy ở trường tiểu học đầu xóm. Con sông rộng chảy nép bên xóm Miễu, đổ vào sông lớn. Mùa xuân, nước sông dâng đầy, dòng sông chảy êm ả soi bóng những rặng cây ven bờ. Hoa ô môi nở sớm hồng rực cả một vùng sông nước. Từ ngày anh Sơn - con trai ông Tám rời xóm Miễu lên thành phố lập nghiệp, ông Tám một mình nuôi bé Út lớn khôn. Trong tiết trời se lạnh của những ngày giáp tết, bé Út thường luẩn quẩn bên ông Tám mà hỏi rằng chừng nào ba nó về.

Những đêm cuối năm trời thường lạnh. Trăng không xuất hiện nhưng mặt sông lại lấp loáng bởi những đám mây ánh bạc lững lờ trôi ngang qua xóm. Trong căn nhà nhỏ gần sông, ông Tám ngồi kéo đờn, mắt vẫn đăm đăm hướng về phía bên kia sông, sợ có khách lỡ đường nóng lòng muốn nhanh chân về nhà cho kịp tết.

- Út! Út ơi! - Ông Tám gọi, giọng khàn khàn - Ra ông nội biểu.

Bé Út từ trong buồng đon đả chạy ra:

- Ông nội gọi con.

- Ừ! Ba mày gọi điện có nói chừng nào về ăn tết không Út?

Bé Út lắc đầu, đôi mắt buồn buồn:

- Dạ không! Ba nói… có thể năm nay ba con sẽ không về ăn tết với mình được.

Ông Tám chưng hửng, thở dài. Tiếng đàn não nuột trong những đêm cuối năm vang ra mặt sông, rớt đâu đó giữa muôn trùng sóng nước. Ông Tám đã mường tượng được cái cảnh hai ông cháu luẩn quẩn trong căn nhà những ngày tết, rồi thì tết cũng sẽ sơ sài, có gì ăn nấy.

Ông Tám cũng chẳng sắm sửa gì nhiều, ngoại trừ mấy bộ đồ cho bé Út. Con nít thường mong tết đến để được mặc đồ mới, niềm vui với lũ trẻ đơn giản hơn nhiều. Còn ông Tám, ông không mong gì hơn ngoài việc đưa người sang sông cho kịp phút giao thừa. Nhưng ông Tám mong nhất là con trai ông về. Sau bao ngày tha phương, rày đây mai đó, con ông giờ đã vững vàng nơi phố thị. Mà càng vững vàng thì khoảng cách giữa Sơn và quê nhà, giữa Sơn và ông cháu bé Út ngày càng xa xôi hơn. Những lần Sơn về xóm Miễu đếm trên đầu ngón tay. Nhà thành quán trọ.

Dứt một điệu đờn, ông Tám nói với bé Út:

- Ừ thôi, không về thì ông cháu mình ăn tết. Lớn hết rồi, đủ lông đủ cánh rồi, bay hết đi, để ông già này lại một mình trên bến sông này cũng được.

 Ông Tám rời bộ ván, ra võng nằm, tiếng võng kêu kẽo kẹt. Giận thì nói vậy chứ thực lòng ông Tám mong con lắm! Từ khi bà Tám về trời, ông Tám một mình nuôi Sơn khôn lớn, rồi khi Sơn lỡ đường tình duyên, ông Tám lại chăm bẵm bé Út cho đến tận bây giờ.

Đời ông khổ, cảnh ngộ nào ông cũng đã trải qua. Từ ông giáo già dạy một ngôi trường nhỏ xíu đầu xóm Miễu đến ông lão đưa đò, hằng ngày qua lại trên con sông quê hương. Bóng ông in trên bóng sông. Ông Tám bỗng dưng trở thành một hình ảnh đẹp của quê hương mà hễ ai đi xa thì nhớ, ai về thì thương. “Tám ơi! Rước con! Tám ơi…” - Đó là tiếng gọi thân quen của người trong xóm Miễu qua sông đi chợ, rời quê lên phố và từ phố trở về mang theo hạnh phúc lẫn niềm đau…

*

Sáng nay, bé Út để ý thấy có mấy bông mai vàng nở rộ dưới bến sông. Cây mai đó ông Tám “cưng” dữ lắm! Ông tỉa tót, uốn éo cho cành cây, nhẹ tay lặt từng chiếc lá từ trước rằm tháng Chạp. Trong gió tết lành lạnh, những bông mai vàng đã bung nở, cánh xòe ra đón nắng quê hương.

Bé Út reo lên:

- A, ông ơi! Mai nở rồi! Tết đến rồi, ông ơi!

Ông Tám bước ra sân, nheo nheo cặp mắt. Ánh nắng đầu ngày soi qua kẽ lá, rọi xuống sân in hình từng mảng sáng tối xem lẫn nhau. Đợi chờ mãi thì hoa mai cũng nở. Có hoa mai là có mùa xuân. Tết xóm Miễu này đơn giản lắm. Trước mỗi sân nhà có hoa mai nở, trước cửa nhà có đôi liễn đỏ đề mấy chữ “Phúc”, “Lộc”, “Thọ” quen quen.

Cái miễu ngay ngã ba sông lúc nào cũng nghi ngút khói nhang. Trong những buổi họp mặt gia đình có tiếng đờn kìm, đờn cò hòa quyện cùng câu đờn ca tài tử - linh hồn miền sông nước, tạo nên không khí ấm cúng, thư thái và rất miệt vườn. Ông Tám nâng niu chùm hoa mai vừa nở trên mấy ngón tay. Cánh mai mềm như nhung. Mắt ông Tám sáng long lanh.

Đò ông Tám vẫn hằng ngày qua lại trên sông. Tết năm nay, người đi xa về quê có phần vắng hơn so với tết những năm về trước. Xóm Miễu giờ hiu hắt. Mấy ai dằn lòng gắn bó với cái nơi khỉ ho cò gáy này, cái xóm nhỏ nằm khuất bên kia sông, muốn sang phải ngồi đò băng qua hai lần sông rộng. Người trụ lại xóm Miễu thì ít, kẻ lưu lạc phương xa lại nhiều. Trong số đó, biết có ai còn nhớ đến xóm Miễu này không…

Những người từ xa về quê ăn tết thường mang gói trà, giỏ quà, chút bánh… gọi là hương vị của thành phố biếu người quê ăn lấy thảo. Người xứ này vẫn vậy, luôn sống chí nghĩa chí tình. Ông Tám nhìn cảnh người lên xuống bến đò, mấy cô, mấy chị lụa là váy áo, thấy vui mắt. Nhưng lòng vẫn vời vợi hướng về một nơi xa xôi khác. Đợi Sơn về. Nhớ Sơn, ông lão chợt nhớ đến những ngày Sơn còn bé thơ, trạc tuổi bé Út bây giờ. Hồi ấy, lúc nào Sơn cũng quấn quýt theo ông. Sơn theo ông Tám đến trường, ra đồng, đi công tác ngoài tỉnh… Rồi khi lớn lên, Sơn tách dần ông ra. Phải chăng khi người ta càng lớn khôn, người ta càng xa những người thân thương cũ? Ông Tám gật gù. Sơn về - với ông là một ước mơ.

*

Nắng vàng rụng xuống mặt sông quê. Ngày cuối năm trời thường nắng, gió se lạnh vờn qua con sông trước nhà, làm xạc xào mái lá dừa nước trổ ra từ gian chính căn nhà ông Tám, gie ra mặt sông.

Bé Út càng lớn càng hiểu chuyện, không ai dặn, con bé tự khắc biết lau chùi, dọn dẹp trong nhà, sắp xếp lại ghế bàn và góc học tập. Tay con bé cầm chổi lông gà phe phẩy, luôn miệng nói vống ra:

- Ông nội, nay có đưa đò đến tối như mọi năm không ông?

- Có chớ. Vẫn như vậy thôi! Tao không đưa đò, sao người ta về xóm Miễu ăn tết được chớ.

Ông Tám nói vậy phần vì chốn này, đò ông Tám là chuyến đò duy nhất, phần vì ông đang mong đợi một bóng hình… Sơn, trong tâm trí ông Tám chợt hiện lên hình ảnh của đứa con trai mà ông rất mực yêu thương, luôn luôn mong ngóng.

Ngày cuối năm, xóm Miễu rộn ràng đón tết. Mấy nhà “ăn tết lớn” đang lụp cụp dao thớt chặt thịt con heo vừa mới được “hóa kiếp” từ hồi hừng đông, gia chủ chia rẻ cho những nhà lân cận ăn lấy thảo. Riêng nhà ông Tám vẫn lặng lẽ như thế! Nếu không có bé Út dọn dẹp cửa nhà, có lẽ ông Tám cũng để vậy mà ăn tết, chỉ cần quét lau sạch sẽ bàn thờ trong nhà là được. Ở đó có bóng hình vợ ông đang hằng ngày, hằng giờ dõi mắt về phía người đàn ông thủy chung, tình nghĩa.

- Út ơi, ở nhà ha. Ông nội đi qua sông rước khách.

Bé Út không nói không rằng, nhưng nó thấy lạ vì từ nãy đến giờ vẫn chưa có tiếng ai í ới gọi ông Tám từ bên kia sông.

Ông Tám rời bến, chiếc máy Koler khọt khẹt ra từng ngụm khói, chân vịt xé sóng nước lao về phía trước. Bé Út vẫn chăm chỉ quét tước, lau chùi. Chiếc chổi dài hơn cả người, được bé Út cầm nghiêng nghiêng, quét đi từng lớp bụi mỏng bám trên nền đất. Bụi bay lên, Út nheo mắt lại cười khì khì vì thích thú.

Út biết, ông nội của Út làm nghề đưa đò, ngày tết vẫn phải chạy ghe, đón khách, vất vả lắm mới về nhà lúc trời chạng vạng. Út muốn nhà cửa phải thật sạch sẽ, thơm tho mùi lá dứa, mùi bưởi khi ông Tám bước qua ngưỡng cửa. Sau đó, nó cẩn thận sắp xếp lại mấy chiếc ghế gỗ cũ kỹ ngay ngắn quanh bàn. Đôi chân trần bé xíu cứ thoăn thoắt đi đi lại lại. Ánh mắt nó luôn ánh lên niềm vui sướng tột cùng. Đêm hôm trước, khi Út nằm trên cánh tay ông nội, ông hỏi:

- Út, nhớ ba Sơn không con?

Bé Út suy nghĩ thoáng chốc, rồi con bé dụi dụi vào người ông Tám, thỏ thẻ:

- Nhớ… mà ba con đi làm xa, về thì vui, không về cũng được. Hai ông cháu mình ăn tết cũng vui, ông nội ha.

 Ông Tám cười khì. Tự dưng lòng ông xa xót. Ông thương bé Út vô cùng, mới tí tuổi đã phải sống xa cả ba lẫn mẹ. Ông Tám vuốt vuốt mớ tóc mai lòa xòa một bên má con bé. Gối đầu trên cánh tay ông Tám, con bé mơ màng trong đêm xuân thanh tịnh, văng vẳng tiếng chân vịt máy từ ngoài sông vọng vào ràn rạt, xao xác cả giấc mơ…

*

Chiếc cầu xi măng sắp được khánh thành. Xóm Miễu mừng lắm! Ai nấy kháu nhau, qua tết có cầu mới để đi, không phải ngồi đò qua sông, nhất là vào mùa mưa giông, bão bùng. Gương mặt ai cũng tươi vui.

Ông Tám nghe người ta bàn về chiếc cầu mới, cười hề hề:

- Ừ, có cầu đi cho bà con đỡ khổ.

Người qua đò bất chợt hỏi ông Tám:

- Cầu xây xong, không đưa đò nữa, ông Tám định chuyển nghề à?

Ông Tám dặng hắng. Giọng khàn. Sợ gió làm bạt tiếng ông đi mất:

- Tui về nhà làm vườn, trồng rau, nuôi cá. Mà xa chiếc đò, tui buồn đứt ruột chớ bộ…

Không ai để ý lời ông Tám. Người ta mải mê bàn về viễn cảnh sẽ thông xe chiếc cầu xi măng sau tết. Ai nấy cũng xúng xính quần áo đẹp, tay cầm giỏ đầy quà bánh, cặp dưa hấu… về xóm Miễu ăn tết. Xóm Miễu đông vui nhất là khoảnh khắc này.

… Mà ông Tám vẫn chưa thực sự trọn vẹn niềm vui. Hôm nay là ngày cuối năm, và có lẽ đây cũng là chuyến đò cuối cùng của ông Tám. Ông nấn ná lại bến, vừa để đưa những người sau cùng về xóm Miễu ăn tết, vừa để đợi Sơn về. Không hiểu sao ông vẫn có niềm tin là Sơn sẽ trở về.

Ông Tám chợt nhớ lại những ngày Sơn còn bé xíu, ông dẫn Sơn đến trường sớm hơn tuổi đi học, cho Sơn ngồi ở một góc trong lớp học cũ kỹ đầu xóm Miễu. Những bài học ông Tám dạy bao giờ cũng gắn liền với tình yêu quê hương, đất nước, rằng “Quê hương mỗi người chỉ một/ Như là chỉ một mẹ thôi…” (thơ Đỗ Trung Quân). Ông Tám tin rằng con trai ông, dẫu có thành nhân chi mỹ, có đi đến phương trời xa xôi nào thì trong tim nó, quê hương, xóm Miễu nghèo khó mà nghĩa tình… vẫn là tất cả!

Khi ông dứt một điệu đờn, trong cơn gió xuân lành lạnh, ông chợt nghe có lời ai vọng về từ bên kia sông xa xôi, tịch mịch:

- Ba ơi! Rước con! Út ơi, ba về với hai ông cháu rồi đây…

Là Sơn. Ông Tám nhoẻn miệng cười. Còn bé Út thì hí hửng nhảy cẫng lên. Căn nhà bỗng dưng rộn rã. Sơn về. Tết về. Với ông Tám như thế đã là một cái tết trọn vẹn, đong đầy niềm vui…/.