Dấu ấn xanh từ đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao

Triển khai đồng bộ, bảo đảm kế thừa và liên thông

Sau hợp nhất, Tây Ninh được xác định là tỉnh thuộc Vùng Đông Nam Bộ. Dù vậy, địa phương có trên 30% diện tích nằm ở khu vực Đồng Tháp Mười, thuộc Vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Chính vì thế, giai đoạn 2026-2030, tỉnh xác định nông nghiệp là một trong những ngành quan trọng, phấn đấu mức tăng trưởng từ 3-3,5% để đóng góp 13- 14% vào cơ cấu kinh tế của tỉnh. Trong định hướng chiến lược ấy, lúa vẫn là một trong những cây trồng quan trọng, chiếm tỷ trọng lớn trong khu vực I (khoảng 60%), tổng sản lượng năm 2025 đạt 4,1 triệu tấn, trong đó lúa chất lượng cao khoảng 70% tổng sản lượng.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Minh Lâm khẳng định: “Tây Ninh có 114.000ha tham gia vào ĐA 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp Vùng Đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030 với 47.250 hộ, thực hiện trên địa bàn 25 xã, phường. Việc triển khai ĐA, tỉnh có nhiều lợi thế trên cơ sở kinh nghiệm triển khai Chương trình Phát triển nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao gắn với tái cơ cấu ngành Nông nghiệp qua 2 nhiệm kỳ. Nhờ vậy, đến nay nông dân ứng dụng rộng rãi cơ giới hóa vào sản xuất, nhất là khâu gieo sạ sử dụng máy mang vai 70%; trên 90% nông dân phun thuốc bằng thiết bị bay không người lái; 100% diện tích lúa thu hoạch bằng máy gặt đập liên hợp”.

Với những nền tảng sẵn có và sự chỉ đạo, vào cuộc của cả hệ thống chính trị và các tầng lớp Nhân dân góp phần cho ĐA đi vào thực chất, lấy hiệu quả sản xuất, hiệu quả kinh tế và môi trường làm thước đo. Ông Lê Thanh Tùng - Phó Chủ tịch Thường trực kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội ngành hàng Lúa gạo Việt Nam, chia sẻ: “Tây Ninh không thuộc 5 tỉnh thực hiện mô hình thí điểm triển khai ĐA của Bộ ngay giai đoạn đầu nhưng tỉnh chủ động xây dựng kế hoạch và bố trí kinh phí triển khai xây dựng được 13 mô hình, diện tích 268ha theo quy trình canh tác của Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Qua tham quan các mô hình tại tỉnh Tây Ninh, chúng tôi thấy có những điểm khác biệt so với mô hình của các tỉnh khác. Đó là sự liên kết giữa doanh nghiệp đầu vào, doanh nghiệp đầu ra và tuân thủ các quy trình sản xuất của ĐA đặt ra, trong đó có cam kết liên kết đầu tư thiết bị, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật từ hai năm trở lên. Điều này sẽ góp phần chia sẻ khó khăn với Nhà nước trong phân bổ nguồn vốn ngân sách, đồng thời tạo thế chủ động cho doanh nghiệp, hợp tác xã (HTX) cùng nhau phát triển, xây dựng các mô hình nông nghiệp xanh”.

Công nghệ giúp giảm chi phí đầu vào

Tham gia vào ĐA bắt buộc nông dân phải thay đổi tư duy để thực hiện cuộc cách mạng trên đồng ruộng. Tức là, nông dân phải áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật mới nhất vào đồng ruộng và giảm giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật. Ban đầu, nông dân sẽ e ngại nhưng đây là điều kiện cần, góp phần cho nền nông nghiệp xanh, hiện đại và bền vững, nhất là tạo nền tảng xây dựng thương hiệu “Gạo Việt xanh - phát thải thấp” trên thị trường.

Giám đốc HTX Nông nghiệp Gò Gòn (xã Vĩnh Thạnh) Trương Hữu Trí nói: “Vụ Đông Xuân 2025-2026, Sở Nông nghiệp và Môi trường phối hợp Viện Nghiên cứu lúa gạo Quốc tế chọn HTX Nông nghiệp Gò Gòn làm điểm thực hiện mô hình ĐA với diện tích 53ha, 11 hộ tham gia. Mật độ gieo sạ 77kg/ha, sử dụng phương pháp gieo sạ hàng biên kết hợp với vùi phân. Ngoài ra, trên đồng ruộng thực hiện đặt 15 điểm đo mực nước và 3 Sensors theo dõi mực nước. Riêng nông dân tham gia mô hình sẽ được tập huấn đầu vụ về Quy trình canh tác lúa chất lượng cao và phát thải thấp; tập huấn cơ giới hóa trong sản xuất; tập huấn phần mềm nhật ký sản xuất FaceFarm,… Ban đầu, khi đưa công nghệ, quy trình mới vào canh tác lúa, nông dân rất lo lắng, hoài nghi nhưng sau thời gian thực hiện họ dần thích nghi và hiểu được hiệu quả, ý nghĩa của công nghệ mới mang lại. Đến nay, diện tích lúa trong mô hình đã thu hoạch, năng suất gần 11 tấn/ha (cao hơn ngoài mô hình gần 3 tấn/ha), chi phí sản xuất giảm 5 triệu đồng/ha”.

Ngoài mô hình tại HTX Nông nghiệp Gò Gòn, tỉnh còn thực hiện 13 mô hình với diện tích 268ha. Qua tổng kết, các mô hình giảm lượng giống gieo sạ trung bình từ 20-40 kg/ha; giảm chi phí thuốc bảo vệ thực vật từ 700.000-1 triệu đồng/ha; tăng hiệu quả sử dụng phân bón; năng suất lúa tăng 200-500kg/ha, giúp nông dân giảm giá thành sản xuất trung bình khoảng 300-500 đồng/kg lúa; lợi nhuận tăng 1,5-5 triệu đồng/ha so với bên ngoài mô hình. Giám đốc HTX Dịch vụ nông nghiệp Tân Bình (xã Tân Thạnh) Đặng Văn Rô Săng cho hay: “Thực hiện ĐA, HTX được chọn làm điểm triển khai các công nghệ, kỹ thuật mới, đồng thời được đi tham quan nhiều mô hình hay, cách làm sáng tạo. Cụ thể, HTX được xem trình diễn thu hoạch lúa bằng máy gặt đập liên hợp nhằm nâng cao hiệu quả và giảm thất thoát sau thu hoạch; cơ giới hóa thu gom rơm rạ, tạo nguồn nguyên liệu phục vụ các mục đích sử dụng khác trong kinh tế tuần hoàn; xới vùi rơm rạ kết hợp sử dụng chế phẩm sinh học, góp phần cải thiện độ phì của đất, hạn chế việc đốt rơm rạ ngoài đồng và giảm phát thải khí nhà kính. Các công nghệ được trình diễn cho thấy hiệu quả rõ rệt trong việc nâng cao năng suất, tối ưu chi phí và giảm phát thải khí nhà kính”.

Năm 2026, Sở Nông nghiệp và Môi trường sẽ triển khai thực hiện ĐA với diện tích 26.440ha; triển khai thực hiện 41 mô hình trình diễn; thành lập mới 18 HTX, 271 Tổ hợp tác hoặc nhóm nông dân. Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Đinh Thị Phương Khanh cho biết: “Thay đổi nhận thức của nông dân là bài toán khó, cần phải có thời gian và chiến lược rõ ràng, do đó, Sở tiếp tục đẩy mạnh công tác tuyên truyền, trong đó tập trung vào vấn đề giảm lượng giống, thu gom rơm, liên kết sản xuất. Tiếp tục mở các lớp tập huấn, chuyển giao cho các hộ trồng lúa và HTX biện pháp canh tác bền vững, cách xử lý rơm rạ, kiến thức bảo vệ môi trường, ứng phó với biến đổi khí hậu, quản trị kinh doanh, thị trường và chuyển đổi số.

Phối hợp các ngành liên quan tham mưu UBND tỉnh ban hành chính sách hỗ trợ ứng dụng các bộ khoa học - kỹ thuật, xây dựng các mô hình để người dân có điều kiện tiếp cận và mạnh dạn ứng dụng các tiến bộ khoa học - kỹ thuật vào sản xuất, trong đó tập trung vào công tác giống, ứng dụng cơ giới hóa, liên kết sản xuất và tiêu thụ,... Khuyến khích các doanh nghiệp tham gia ĐA ký kết hợp đồng liên kết với các HTX, tổ hợp tác, tổ chức nông dân để cung cấp đầu vào chất lượng, hỗ trợ kỹ thuật, bao tiêu sản phẩm đầu ra cho hộ trồng lúa”.

Nhìn lại 2 năm triển khai thực hiện ĐA, Tây Ninh đạt được nhiều dấu ấn nổi bật từ việc đưa các tiến bộ khoa học - kỹ thuật mới vào đồng ruộng đến thay đổi tư duy sản xuất của nông dân. Qua đó, ĐA đang thật sự phát huy hiệu quả, trở thành cuộc cách mạng trên đồng ruộng và hướng đến xây dựng nền nông nghiệp xanh, hiện đại và bền vững./.