Khi tri thức trở thành ‘đòn bẩy’ thoát nghèo

Thông tin mở lối thoát nghèo

Khoảng cách thông tin luôn là một trong những rào cản lớn đối với người dân vùng nông thôn. Trước đây, người dân trên địa bàn xã Thạnh Phước quen với cách sản xuất dựa vào kinh nghiệm truyền miệng. Giá cả nông sản, chính sách hỗ trợ, kỹ thuật mới,… thường đến muộn hoặc không đến được với từng hộ dân. Khoảng cách thông tin khiến không ít hộ nông dân rơi vào cảnh “được mùa - rớt giá”, sản xuất theo thói quen thay vì theo nhu cầu thị trường.

Thực trạng này không chỉ riêng Thạnh Phước mà phổ biến ở nhiều vùng nông thôn. Khi Internet, điện thoại thông minh chưa phổ biến, người dân chủ yếu tiếp nhận thông tin qua các cuộc họp ấp, qua loa truyền thanh hoặc qua lời kể của người quen. Sự chậm trễ trong tiếp cận thông tin khiến cơ hội phát triển bị thu hẹp.

Phần lớn người dân trước đây chỉ sử dụng điện thoại ở mức cơ bản; kỹ năng số chưa đồng đều, đặc biệt ở nhóm người cao tuổi, hộ nghèo, cận nghèo. Nhiều người chưa có tài khoản dịch vụ công trực tuyến, chưa quen thao tác trên môi trường số, dẫn đến khó tiếp cận thủ tục hành chính, chính sách hỗ trợ hay các chương trình khuyến nông. Trước thực trạng này, địa phương triển khai nhiều giải pháp đồng bộ để giảm nghèo thông tin như đẩy mạnh tuyên truyền thông qua hệ thống truyền thanh, fanpage, trang thông tin điện tử; thành lập tổ công nghệ số cộng đồng, tổ hỗ trợ dịch vụ công và triển khai phong trào Bình dân học vụ số.

Chỉ riêng năm 2025, xã tuyên truyền CĐS hàng chục lượt qua loa truyền thanh với hơn 16.000 lượt người nghe; tổ chức nhiều lớp hướng dẫn, tập huấn kỹ năng số, đưa CĐS trở thành nội dung gần gũi trong đời sống cộng đồng. Chủ tịch UBND xã Thạnh Phước Nguyễn Châu Kim Ngân cho biết: “Trước đây, nhiều người dân chưa có tài khoản dịch vụ công, chưa quen sử dụng Internet để tìm thông tin. Nếu không hỗ trợ thì người dân rất khó tiếp cận chính sách. Vì vậy, xã xác định giảm nghèo thông tin là nhiệm vụ quan trọng để phát triển kinh tế - xã hội và cũng chính là giải pháp quan trọng để giảm nghèo bền vững”.

Thực tế cho thấy, việc phủ sóng cáp quang toàn xã, triển khai dịch vụ công trực tuyến, niêm yết thủ tục trên môi trường số đã tạo điều kiện để người dân từng bước làm quen với chính quyền điện tử. Trung tâm Phục vụ hành chính công xã đã hỗ trợ hơn 500 lượt người dân đăng nhập và sử dụng cổng dịch vụ công, giúp giảm chi phí đi lại và thời gian chờ đợi. Qua đó, rút ngắn khoảng cách thông tin giữa chính quyền và người dân.

Khi công nghệ đi vào đời sống

Nếu trước đây, loa truyền thanh là kênh thông tin chủ yếu ở nông thôn thì nay, Internet và điện thoại thông minh trở thành công cụ giúp người dân tiếp cận thông tin. Hạ tầng mạng cáp quang hiện phủ khắp địa bàn, tạo nền tảng quan trọng cho phát triển chính quyền số, kinh tế số và xã hội số. 100% cán bộ, công chức được trang bị máy tính kết nối Internet. Hệ thống hội nghị trực tuyến được vận hành, giảm chi phí đi lại và nâng cao hiệu quả quản lý.

Trong cuộc sống, công nghệ số cũng dần trở nên quen thuộc với người dân. Nhiều hộ sản xuất nông nghiệp được hướng dẫn quảng bá sản phẩm trên sàn thương mại điện tử, livestream bán hàng, sử dụng mạng xã hội để tìm đầu ra cho nông sản. Một số sản phẩm OCOP được giới thiệu trên môi trường số, giúp mở rộng thị trường tiêu thụ.

Phong trào Bình dân học vụ số được triển khai với mục tiêu phổ cập kỹ năng số cơ bản cho người dân, đặc biệt là nhóm yếu thế, người cao tuổi, hộ nghèo, cận nghèo, gia đình có hoàn cảnh khó khăn. Toàn xã có 14 tổ công nghệ số cộng đồng với 65 thành viên đã trực tiếp xuống từng ấp, hướng dẫn người dân sử dụng điện thoại thông minh, đăng ký tài khoản dịch vụ công, thanh toán không dùng tiền mặt, tra cứu thông tin sản xuất.

Bí thư Đoàn xã Thạnh Phước Trần Tuấn Nhiên chia sẻ: “Thanh niên địa phương xác định CĐS không chỉ là xu hướng tất yếu mà còn là nhiệm vụ quan trọng gắn với phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Từ nhận thức đó, Đoàn xã chủ động tổ chức các hoạt động hỗ trợ người dân tiếp cận công nghệ số, nhất là hướng dẫn sử dụng điện thoại thông minh để tạo tài khoản dịch vụ công, tra cứu thông tin, tiếp cận chính sách và quảng bá sản phẩm nông nghiệp trên các nền tảng số. Thông qua những việc làm cụ thể, lực lượng thanh niên từng bước giúp người dân thay đổi thói quen, mạnh dạn ứng dụng công nghệ vào sản xuất, kinh doanh, qua đó nâng cao hiệu quả lao động, mở rộng thị trường và cải thiện thu nhập”.

Trong lĩnh vực giáo dục, 100% trường học trên địa bàn đã được kết nối Internet, đồng bộ triển khai sổ điểm điện tử và hệ thống quản trị nhà trường trên nền tảng số. Việc thực hiện thanh toán học phí trực tuyến, quản lý học sinh bằng dữ liệu số góp phần hình thành thói quen tiếp cận môi trường công nghệ, tạo nền tảng cho quá trình CĐS lan tỏa sâu, rộng từ gia đình đến cộng đồng.

Khi người dân làm chủ tri thức số

Nếu hạ tầng là nền móng thì con người chính là trung tâm của CĐS. Thành công của giảm nghèo thông tin nằm ở chỗ người dân không chỉ tiếp cận mà còn làm chủ tri thức. Ông Trần Khánh Phong (ngụ ấp Thạnh Lập) là một trong những người được tổ công nghệ số cộng đồng hướng dẫn sử dụng điện thoại thông minh để tìm hiểu kỹ thuật sản xuất và thị trường tiêu thụ nông sản. Ông Phong kể: “Trước đây, tôi chỉ trồng trọt, chăn nuôi theo kinh nghiệm. Giờ có điện thoại, tôi dễ dàng tìm hiểu kỹ thuật chăm sóc, giá cả thị trường. Nhờ vậy, việc sản xuất ổn định hơn”.

Câu chuyện của ông Phong phản ánh rõ hiệu quả của việc phổ cập kỹ năng số. Khi người dân biết tra cứu thông tin, họ không còn phụ thuộc hoàn toàn vào thương lái. Khi hiểu chính sách, họ chủ động tiếp cận các chương trình hỗ trợ và những tiến bộ khoa học - kỹ thuật mới. Từ đó, năng suất và chất lượng sản phẩm được cải thiện.

Bà Nguyễn Châu Kim Ngân cho biết thêm: “Không chỉ trong sản xuất, CĐS còn giúp người dân tham gia quản lý xã hội. Hệ thống tiếp nhận phản ánh qua tổng đài, các nền tảng trực tuyến giúp người dân gửi kiến nghị, phản ánh kịp thời. Những công cụ này góp phần nâng cao tính minh bạch và tăng cường tương tác giữa chính quyền với người dân.

Bên cạnh những kết quả đã đạt, quá trình thực hiện CĐS trên địa bàn xã còn không ít khó khăn. Thiết bị công nghệ còn hạn chế, một số cán bộ kiêm nhiệm nhiều việc, trình độ công nghệ chưa đồng đều; nhiều người lớn tuổi vẫn e ngại môi trường số. Nhưng những thách thức ấy cũng chính là động lực để địa phương tiếp tục thực hiện các giải pháp như đầu tư hạ tầng, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và đẩy mạnh tuyên truyền, vận động nhằm giúp người dân từng bước thích ứng với môi trường số”.

Thực tiễn tại xã Thạnh Phước cho thấy, thu hẹp khoảng cách thông tin không chỉ là giải pháp trước mắt mà còn là bước đi chiến lược trong việc nâng cao đời sống người dân. Khi tri thức được phổ cập, người dân có thêm năng lực làm chủ sản xuất, tiếp cận chính sách và nắm bắt cơ hội. Đó chính là nền tảng quan trọng để xây dựng nông thôn hiện đại, kinh tế ổn định và xã hội bền vững trong giai đoạn mới./.