Kỳ vọng đột phá về văn hóa từ Đại hội XIV của Đảng

Văn hóa cần được quan tâm và đầu tư xứng tầm

Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng Cộng sản Việt Nam được kỳ vọng sẽ tiếp tục được khẳng định mạnh mẽ là nền tảng tinh thần của xã hội, là sức mạnh nội sinh quan trọng cho phát triển bền vững đất nước. Văn hóa không phải là lĩnh vực riêng lẻ mà cần được đặt ở vị trí trung tâm trong chiến lược phát triển con người và xã hội.

Đó là mong muốn được Tiến sĩ Đỗ Quốc Dũng – Giảng viên Trường Đại học Kinh tế Công nghiệp Long An, chia sẻ và gửi gắm trong cuộc trao đổi với phóng viên Báo và phát thanh, truyền hình Tây Ninh trước thềm sự kiện chính trị quan trọng của đất nước, diễn ra từ ngày 19-25/01/2026 tại Hà Nội.

Theo Tiến sĩ Đỗ Quốc Dũng, khi văn hóa được quan tâm đúng mức và đầu tư tương xứng, sẽ không chỉ là nền tảng tinh thần mà còn trở thành nguồn lực quan trọng, góp phần xây dựng đất nước phát triển bền vững, phồn vinh và hạnh phúc.

Trong thời gian tới, văn hóa cần được quan tâm đồng bộ trên 3 phương diện: bảo tồn và phát huy các giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc; phát huy bản sắc văn hóa trong đời sống đương đại; và gắn kết chặt chẽ với giáo dục, du lịch, phát triển công nghiệp văn hóa.

Thực tiễn tại Tây Ninh cho thấy, địa phương có tiềm năng văn hóa rất phong phú nhưng việc khai thác còn chưa tương xứng. Tây Ninh có nhiều giá trị đặc sắc như núi Bà Đen, lễ hội vía Bà Linh Sơn Thánh Mẫu, Tòa thánh Cao Đài, nghệ thuật Đờn ca tài tử Nam Bộ, cùng các làng nghề và ẩm thực truyền thống. Khi mở rộng không gian văn hóa gắn với địa bàn Long An cũ, tỉnh còn có thêm những giá trị đặc trưng như văn hóa sông nước Đồng Tháp Mười, đình làng cổ, lễ hội Kỳ Yên, tín ngưỡng dân gian và kho tàng dân ca Nam Bộ.

Đây là nguồn lực rất quý, song trên thực tế, nhiều hoạt động vẫn còn tự phát, chưa được tổ chức thành các sản phẩm văn hóa – du lịch hay chương trình giáo dục một cách bài bản. Nếu có cơ chế phù hợp và đầu tư đồng bộ, Tây Ninh có thể xây dựng các tuyến du lịch văn hóa liên vùng, kết hợp tham quan di sản, trải nghiệm nghệ thuật dân gian và đời sống cộng đồng, qua đó vừa giữ gìn bản sắc vừa thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội.

Tiến sĩ nhấn mạnh, hiện nay có 3 “điểm nghẽn” lớn trong phát triển văn hóa. Thứ nhất, nhận thức về vai trò của văn hóa ở một số nơi vẫn chưa thật sự đầy đủ, văn hóa chưa được đặt đúng vị trí trong chiến lược phát triển chung.

Thứ hai, nguồn lực đầu tư cho văn hóa còn hạn chế. Ở cơ sở, nhiều nhà văn hóa, trung tâm văn hóa – thể thao thiếu kinh phí, thiếu trang thiết bị, nội dung hoạt động còn nghèo nàn, hiệu quả chưa cao.

Thứ ba, cơ chế, chính sách đối với đội ngũ làm công tác văn hóa, văn nghệ sĩ, nghệ nhân dân gian chưa đủ mạnh để khuyến khích sáng tạo. Nhiều cán bộ văn hóa cơ sở phải kiêm nhiệm nhiều lĩnh vực, thiếu điều kiện chuyên sâu. Bên cạnh đó, sự phối hợp giữa các ngành như văn hóa, giáo dục, du lịch, đoàn thể còn chưa thật sự đồng bộ.

“Tôi kỳ vọng Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng sẽ có những đột phá về thể chế văn hóa, về phân bổ nguồn lực, phân cấp quản lý và chính sách đãi ngộ nhân lực văn hóa. Khi những “điểm nghẽn” này được tháo gỡ, các địa phương sẽ có điều kiện chủ động, sáng tạo hơn, để văn hóa thực sự trở thành động lực nội sinh cho phát triển bền vững”, Tiến sĩ Đỗ Quốc Dũng chia sẻ.

Bên cạnh đó, việc bảo tồn và phát huy di sản cần được tiếp cận theo hướng “bảo tồn sống”, tức là giữ gìn giá trị cốt lõi nhưng đặt di sản trong đời sống đương đại. Di sản không chỉ tồn tại trong bảo tàng hay hồ sơ, mà cần được đưa vào giáo dục, sinh hoạt cộng đồng, du lịch và các hoạt động văn hóa sáng tạo.

Ví dụ, đối với nghệ thuật Đờn ca tài tử, nếu chỉ tổ chức hội thi định kỳ thì sức sống còn hạn chế. Nhưng khi các câu lạc bộ được gắn với sinh hoạt cộng đồng và hoạt động du lịch, giá trị di sản được phát huy rõ rệt hơn. Chẳng hạn, nếu tại các điểm du lịch như núi Bà Đen tổ chức không gian trình diễn Đờn ca tài tử vào cuối tuần, kết hợp giới thiệu nhạc cụ và giao lưu trải nghiệm, thì vừa tạo sức hấp dẫn cho du khách, vừa tạo thêm sinh kế cho nghệ nhân.

Trong bối cảnh hội nhập sâu rộng, quảng bá văn hóa Việt Nam ra thế giới không chỉ để giới thiệu bản sắc dân tộc mà còn góp phần xây dựng quốc gia. Một đất nước có hình ảnh văn hóa đẹp sẽ tạo được thiện cảm, uy tín và lợi thế trong ngoại giao, du lịch và hợp tác quốc tế.

Khi các giá trị văn hóa – nghệ thuật Việt Nam được quảng bá bài bản, hiệu quả lan tỏa rất rõ. Nghệ thuật Đờn ca tài tử sau khi được UNESCO ghi danh đã được giới thiệu tại nhiều chương trình giao lưu quốc tế. Các hoạt động như Tuần lễ Văn hóa Việt Nam ở nước ngoài, trình diễn áo dài, âm nhạc dân gian, triển lãm văn hóa, giới thiệu ẩm thực… đều góp phần xây dựng hình ảnh Việt Nam thân thiện, giàu bản sắc và sáng tạo.

Phát triển nguồn nhân lực văn hóa

Nhà văn Tuyết Mai – Chi hội phó Chi hội Văn học thuộc Hội Liên hiệp Văn học Nghệ thuật tỉnh Tây Ninh bày tỏ sự phấn khởi khi Dự thảo Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng đặc biệt nhấn mạnh nhiệm vụ phát triển nguồn nhân lực và cơ sở vật chất cho lĩnh vực văn hóa.

Văn kiện nêu rõ: “Chăm lo đội ngũ văn nghệ sĩ và những người làm công tác văn hóa, nhất là văn hóa cơ sở. Ưu tiên phát triển các cơ sở đào tạo văn hóa, nghệ thuật; có chính sách hỗ trợ các bộ môn nghệ thuật truyền thống”.

Theo nhà văn Tuyết Mai, trước thềm Đại hội, bà kỳ vọng văn hóa tiếp tục được xác định là nền tảng tinh thần của xã hội, trong đó văn học – nghệ thuật giữ vai trò quan trọng trong việc bồi đắp nhân cách, khơi dậy khát vọng phát triển và nuôi dưỡng những giá trị nhân văn của con người Việt Nam. Văn học – nghệ thuật không chỉ phản ánh hiện thực đời sống mà còn góp phần lan tỏa niềm tin, tinh thần đổi mới và trách nhiệm công dân, đồng hành cùng đất nước trong giai đoạn phát triển mới. 

Ở góc độ địa phương, nhà văn Tuyết Mai cho biết, nhiều văn nghệ sĩ vẫn gặp khó khăn về nguồn lực đầu tư cho sáng tác, điều kiện đi thực tế và môi trường sáng tạo chưa thật sự ổn định. Không ít tác phẩm gắn với đời sống, lịch sử và bản sắc địa phương nhưng chưa có điều kiện quảng bá rộng rãi.

“Tôi đề xuất cần ưu tiên các cơ chế đặt hàng sáng tác ngay từ địa phương, tạo điều kiện cho văn nghệ sĩ bám sát cơ sở; tăng cường đầu tư cho công tác truyền thông, đưa các tác phẩm văn học – nghệ thuật mang dấu ấn địa phương đến gần hơn với công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ”, nhà văn Tuyết Mai chia sẻ.

Ngoài ra, bà đặc biệt quan tâm đến việc đưa văn học – nghệ thuật vào trường học thông qua việc tổ chức các buổi giao lưu giữa văn nghệ sĩ, nghệ nhân với học sinh, sinh viên; giúp các em có cái nhìn chân thực hơn về đời sống văn hóa, trước hết là bồi đắp đời sống tinh thần, tâm hồn; phát hiện và bồi dưỡng thế hệ kế cận cho lĩnh vực văn học – nghệ thuật.

Với tư duy đổi mới và tầm nhìn chiến lược về lĩnh vực văn hóa trong Dự thảo Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, đội ngũ văn nghệ sĩ, trí thức tỉnh Tây Ninh tin tưởng Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng sẽ đưa ra những quyết sách, góp phần hiện thực hóa quan điểm lấy văn hóa và con người làm trung tâm, mục tiêu và động lực của phát triển bền vững trong thời kỳ mới./.