Phát huy vai trò văn hoá gia đình trong xây dựng con người Tây Ninh thời kỳ chuyển đổi số

Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị đã đánh dấu bước phát triển mới trong tư duy của Đảng ta về văn hoá. Lần đầu tiên, văn hoá được xác định không chỉ là nền tảng tinh thần của xã hội mà còn là động lực nội sinh, trụ cột phát triển bền vững của đất nước; trong đó, con người được đặt ở vị trí trung tâm, vừa là chủ thể sáng tạo, vừa là mục tiêu của phát triển.

Trong tổng thể tư duy đó, gia đình được xác định là “tế bào của xã hội”, là môi trường đầu tiên hình thành nhân cách, đạo đức, lối sống và bản lĩnh văn hoá của mỗi con người. Nghị quyết nhấn mạnh nhiệm vụ xây dựng hệ giá trị gia đình Việt Nam thời kỳ mới, gắn với hệ giá trị quốc gia và hệ giá trị văn hoá, làm nền tảng cho việc hình thành thế hệ công dân có tri thức, đạo đức, năng lực số, tinh thần trách nhiệm xã hội và ý thức thượng tôn pháp luật.

Điểm mới nổi bật của Nghị quyết là cách tiếp cận văn hoá gia đình không còn thuần tuý ở khía cạnh đạo đức – truyền thống, mà được đặt trong bối cảnh kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, toàn cầu hoá và chuyển đổi số.

Gia đình ngày nay không chỉ dạy con “lễ nghĩa, hiếu thuận”, mà còn phải trang bị cho các thành viên năng lực thích ứng với xã hội số: kỹ năng sử dụng công nghệ, tư duy phản biện, khả năng tự bảo vệ trước các rủi ro trên không gian mạng, tinh thần học tập suốt đời và ý thức công dân số.

Như vậy, văn hoá gia đình theo tinh thần Nghị quyết 80 không chỉ là sự kế thừa truyền thống, mà còn là sự tái cấu trúc hệ giá trị gia đình để phù hợp với yêu cầu phát triển nhanh và bền vững của đất nước trong giai đoạn mới.

Văn hoá gia đình – nền tảng xây dựng con người Tây Ninh trong thời đại số

Những năm qua, cùng với sự phát triển kinh tế – xã hội, công tác xây dựng gia đình văn hoá ở tỉnh Tây Ninh đã đạt nhiều kết quả tích cực. Phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hoá”, xây dựng “Gia đình văn hoá”, “Ấp, khu phố văn hoá” được triển khai sâu rộng.

Nhiều gia đình giữ gìn tốt truyền thống hiếu học, hiếu nghĩa, cần cù lao động, đoàn kết cộng đồng, tích cực tham gia các hoạt động xã hội và phong trào ở địa phương. Các tổ chức như Hội Liên hiệp Phụ nữ, Đoàn Thanh niên, ngành Văn hoá, Thể thao và Du lịch đã phối hợp triển khai nhiều mô hình thiết thực: “Gia đình 5 không, 3 sạch”, “Gia đình hạnh phúc”, “Nuôi dạy con tốt”, “Phòng, chống bạo lực gia đình”, góp phần củng cố nền tảng đạo đức, lối sống trong mỗi gia đình.

Tuy nhiên, thực tiễn cũng cho thấy văn hoá gia đình ở Tây Ninh đang đứng trước nhiều thách thức mới. Đó là tác động mạnh mẽ của chuyển đổi số và mạng xã hội đã làm thay đổi sâu sắc cách thức giao tiếp trong gia đình; không ít gia đình xuất hiện tình trạng “mỗi người một thiết bị”, thiếu thời gian trò chuyện trực tiếp, sự gắn kết giữa các thế hệ có xu hướng giảm sút.

Quá trình công nghiệp hoá, đô thị hoá và dịch chuyển lao động khiến nhiều gia đình rơi vào trạng thái “ly tán không gian”: cha mẹ làm việc xa nhà, con cái ở với ông bà; việc giáo dục đạo đức, lối sống gặp nhiều khó khăn. Mặt trái của kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế cũng tác động đến hệ giá trị gia đình: lối sống thực dụng, cá nhân chủ nghĩa, chạy theo vật chất, coi nhẹ truyền thống hiếu nghĩa, trách nhiệm với gia đình và cộng đồng.

Bên cạnh đó, Tây Ninh là tỉnh có đặc thù vừa nông thôn, vừa đô thị, có khu công nghiệp, khu kinh tế cửa khẩu, lại đa dạng về tôn giáo và văn hoá. Sự giao thoa này vừa tạo nên sự phong phú về văn hoá gia đình, vừa đặt ra yêu cầu cao hơn trong việc định hướng giá trị, giữ gìn bản sắc và xây dựng lối sống văn minh.

Những yếu tố trên cho thấy: nếu không có giải pháp phù hợp, văn hoá gia đình rất dễ bị “bào mòn” trong dòng chảy hiện đại hoá và số hoá. Theo tinh thần Nghị quyết số 80-NQ/TW, xây dựng con người phát triển toàn diện phải bắt đầu từ gia đình. Đối với Tây Ninh, điều này có thể được nhìn nhận trên ba phương diện cơ bản:

Một là, gia đình – nơi hình thành nhân cách và ý thức công dân số. Gia đình là môi trường đầu tiên dạy trẻ biết đúng – sai, biết tôn trọng, kỷ luật, trách nhiệm và lòng nhân ái. Trong thời đại số, vai trò này càng trở nên quan trọng. Trẻ em và thanh thiếu niên tiếp cận internet rất sớm, nếu thiếu sự định hướng của gia đình, rất dễ bị ảnh hưởng bởi thông tin xấu độc, lối sống lệch chuẩn, thậm chí vi phạm pháp luật trên không gian mạng.

Một gia đình có văn hoá là gia đình biết hướng dẫn con em sử dụng công nghệ một cách an toàn, có trách nhiệm, biết tôn trọng người khác trên môi trường số, không lan truyền thông tin sai sự thật, không tham gia các hành vi tiêu cực. Đó chính là nền tảng để hình thành công dân số văn minh – một yêu cầu tất yếu của xã hội hiện đại.

Hai là, gia đình – nơi bảo tồn và lan toả hệ giá trị truyền thống. Dù xã hội có thay đổi đến đâu, các giá trị như hiếu thảo, thuỷ chung, tôn trọng, nghĩa tình, cần cù lao động vẫn là “cốt lõi” của văn hoá gia đình Việt Nam. Ở Tây Ninh, những giá trị ấy được thể hiện qua truyền thống đoàn kết xóm làng, tinh thần tương trợ cộng đồng, sự gắn bó giữa các thế hệ.

Khi các giá trị truyền thống được nuôi dưỡng trong gia đình, chúng sẽ trở thành “hệ miễn dịch văn hoá”, giúp mỗi người biết chọn lọc, tiếp thu tinh hoa văn hoá thế giới mà không đánh mất bản sắc dân tộc.

Ba là, gia đình – “lá chắn mềm” trước các nguy cơ xã hội. Thực tiễn cho thấy, nhiều vấn đề xã hội như bạo lực học đường, tệ nạn xã hội, vi phạm pháp luật của thanh thiếu niên đều có nguyên nhân sâu xa từ sự đứt gãy trong gia đình: thiếu quan tâm, thiếu đối thoại, thiếu gương mẫu.

Một gia đình ấm áp, tôn trọng lẫn nhau, có kỷ cương nhưng giàu yêu thương sẽ là “lá chắn mềm” hiệu quả nhất, giúp mỗi thành viên vững vàng trước cám dỗ và áp lực của xã hội hiện đại.

Định hướng giải pháp phát huy vai trò văn hoá gia đình tại Tây Ninh

Để phát huy vai trò văn hoá gia đình trong xây dựng con người Tây Ninh thời kỳ chuyển đổi số theo tinh thần Nghị quyết 80-NQ/TW cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp:

Thứ nhất, nâng cao nhận thức, đổi mới công tác tuyên truyền. Cần đưa nội dung xây dựng văn hoá gia đình theo tinh thần Nghị quyết 80 vào sinh hoạt chi bộ, tổ dân cư, các lớp bồi dưỡng cán bộ, công chức, đoàn viên, hội viên. Đẩy mạnh tuyên truyền trên các nền tảng số như cổng thông tin điện tử của tỉnh, mạng xã hội chính thống, Báo và phát thanh, truyền hình Tây Ninh, để lan toả các giá trị tốt đẹp của gia đình Việt Nam.

Thứ hai, lồng ghép văn hoá gia đình trong chương trình chuyển đổi số của tỉnh. Chuyển đổi số không chỉ là câu chuyện của công nghệ, mà còn là câu chuyện của con người và văn hoá. Tây Ninh có thể nghiên cứu xây dựng mô hình “Gia đình số – Gia đình văn hoá”, “Dữ liệu gia đình điện tử” trong đó mỗi gia đình vừa thực hiện tốt nếp sống văn minh, vừa có kỹ năng sử dụng công nghệ an toàn, hiệu quả.

Thứ ba, phát huy vai trò của các tổ chức đoàn thể xã hội tại địa phương. Hội Liên hiệp Phụ nữ, Đoàn Thanh niên, Hội Nông dân cần tiếp tục đổi mới nội dung, phương thức hoạt động, chú trọng giáo dục kỹ năng làm cha mẹ, kỹ năng giao tiếp trong gia đình, phòng, chống bạo lực gia đình, bảo vệ trẻ em trên không gian mạng.

Thứ tư, đề cao trách nhiệm tự giáo dục của mỗi gia đình. Ngành Văn hoá, Giáo dục của tỉnh cần có chính sách và phong trào cụ thể để nâng cáo trách nhiệm của gia đình, khi mỗi gia đình tự ý thức được vai trò của mình; mỗi bậc cha mẹ cần trở thành tấm gương về đạo đức, lối sống, tinh thần học tập, ý thức chấp hành pháp luật và văn hoá ứng xử trên môi trường số.

Văn hoá gia đình là nền móng của văn hoá xã hội, là chiếc nôi hình thành nhân cách con người. Thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị không phải là những khẩu hiệu chung chung, mà bắt đầu từ những hành động rất cụ thể: xây dựng từng gia đình ấm no, tiến bộ, hạnh phúc, văn minh và thích ứng với thời đại số.

Khi mỗi gia đình ở Tây Ninh thực sự trở thành một “pháo đài văn hoá”, tỉnh nhà sẽ có một nguồn lực con người vững mạnh – vừa giàu bản sắc, vừa có năng lực hội nhập – làm nền tảng cho phát triển kinh tế – xã hội nhanh, bền vững và xây dựng Tây Ninh ngày càng văn minh, giàu đẹp./.