Chiến trường tư tưởng, chiến tranh nhận thức trên không gian mạng: Định hình dòng thông tin chủ lưu (Bài 4)

Bài 4: Định hình dòng thông tin chủ lưu

Thế giới đang chứng kiến những thay đổi hết sức lớn lao, nhanh chóng, phức tạp và khó lường. Giáo sư Klaus Schwab - Nhà Sáng lập kiêm Chủ tịch điều hành Diễn đàn Kinh tế thế giới (WEF), đã nhận định: “Chúng ta đang đứng trên ngưỡng cửa của một cuộc cách mạng công nghệ có khả năng thay đổi một cách căn bản lối sống, lối làm việc và lối tương tác của chúng ta. Sự thay đổi này chưa từng có trong lịch sử nhân loại”. Toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế, cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư tạo ra nhiều thay đổi về chất đối với phương thức sản xuất ở mỗi nước và ở cấp độ toàn cầu. Trong đời sống quốc tế, một số trào lưu và xu hướng mới đang xuất hiện, như trào lưu dân túy, xu hướng bảo hộ, sự chuyển dịch quyền lực giữa các nước lớn, xung đột sắc tộc, tôn giáo, chiến tranh cục bộ, chiến tranh mạng... đang là những nhân tố tác động nhiều chiều đến đời sống quốc tế và trong nước.

“Hữu xạ” chưa chắc “tự nhiên hương”

Trước hết, phải xác lập và giữ vững quyền chủ động trong việc định hình dòng chảy thông tin, bởi trong kỷ nguyên số, kiểm soát thông tin thực chất là kiểm soát xã hội. Không gian mạng không vận hành theo nguyên tắc “cái đúng sẽ tự lan tỏa”, mà theo logic “cái được phân phối nhiều nhất sẽ chi phối nhận thức nhiều nhất”. Do đó, nếu không chủ động chiếm lĩnh các kênh truyền thông, không làm chủ các nền tảng lan truyền thì ngay cả những giá trị đúng đắn cũng có nguy cơ bị lấn át bởi những thông tin sai lệch nhưng có lợi thế về tốc độ và tần suất. Thực tế đã cho thấy, trong nhiều trường hợp, người đọc tiếp nhận (thông tin sai sự thật) vì loại thông tin xuất hiện nhiều hơn, nhanh hơn và phù hợp với tâm lý tiếp nhận. Vì vậy, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng không thể chỉ dừng ở việc phản bác mà phải đi xa hơn: định hướng, dẫn dắt và tổ chức lại không gian thông tin theo hướng có lợi cho việc củng cố nhận thức đúng đắn. Một khi dòng chảy thông tin được định hình đúng hướng thì sẽ trở thành cơ chế tự điều chỉnh, làm suy yếu dần những yếu tố lệch lạc.

Phải xây dựng và củng cố “miễn dịch tư tưởng” cho xã hội, bởi điểm cuối cùng mà mọi sự thao túng hướng tới là nhận thức của con người chứ không phải là thông tin. Trong một môi trường mà mỗi cá nhân vừa là người tiếp nhận, vừa là người lan truyền thông tin thì sức đề kháng của từng chủ thể nhận thức sẽ quyết định sức bền của toàn bộ hệ thống tư tưởng. Nếu cá nhân không có khả năng phân biệt giữa hiện tượng và bản chất, giữa tin giả và tin thật, dù có kiểm soát chặt chẽ đến đâu, các quan điểm sai trái vẫn có thể len lỏi và phát tán. Ngược lại, khi mỗi người có đủ bản lĩnh và năng lực nhận thức thì ngay cả trong môi trường thông tin phức tạp, cái sai cũng khó có thể tồn tại. Do đó, vấn đề cốt lõi không phải là hạn chế thông tin, mà ở chỗ nâng cao năng lực tiếp nhận và xử lý thông tin, làm cho mỗi cá nhân trở thành một “bộ lọc tư tưởng” tự thân. Khi nhận thức xã hội đạt đến mức độ ổn định và vững vàng, mọi sự xuyên tạc sẽ mất đi nền tảng để phát huy tác dụng.

Đấu tranh trên không gian mạng thực chất là cuộc cạnh tranh về quyền định nghĩa thực tại nhận thức, và trong cuộc cạnh tranh đó, sự đúng đắn chỉ có giá trị khi được tổ chức thành sức mạnh. Chân lý, nếu không được truyền tải hiệu quả, không được lặp lại đủ mạnh và không được gắn với trải nghiệm xã hội thì khó có thể trở thành lực lượng chi phối nhận thức. Chính vì vậy, định hình sức mạnh tư tưởng quốc gia không chỉ khẳng định cái đúng mà còn làm cho cái đúng trở thành dòng chủ lưu, trở thành chuẩn mực nhận thức phổ biến trong xã hội. Điều này đòi hỏi sự kết hợp chặt chẽ giữa lý luận và thực tiễn, giữa nội dung và phương thức, giữa định hướng chính trị và năng lực công nghệ. Khi cái đúng được tổ chức thành hệ thống, được lan tỏa một cách nhất quán và có sức thuyết phục, mọi quan điểm sai trái, dù tinh vi đến đâu, cũng không thể tồn tại như một lực lượng đối trọng. Đó là điểm kết thúc của mọi sự xuyên tạc: không phải bị cấm đoán mà bị vô hiệu hóa bởi chính sức mạnh của chân lý được tổ chức một cách khoa học và hiệu quả.

Không gian mạng đã và đang làm biến đổi đời sống tư tưởng, kéo theo sự chuyển dịch sâu sắc của quyền lực nhận thức trong xã hội hiện đại. Trong bối cảnh đó, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng không còn là một nhiệm vụ mang tính tuyến tính, càng không thể tiếp cận bằng những phương thức cũ mà đòi hỏi phải được đặt trong một tư duy mới: tư duy làm chủ không gian tư tưởng số. Thực tiễn đã chỉ ra rằng, sự nguy hiểm của các quan điểm sai trái không nằm ở mức độ công khai hay cực đoan mà ở khả năng len lỏi, ngụy trang và từng bước chi phối nhận thức từ bên trong. Một khi nhận thức bị dẫn dắt, mọi biểu hiện lệch lạc về hành động chỉ còn là hệ quả tất yếu.

Chính vì vậy, đấu tranh trên không gian mạng không đơn thuần là phản bác cái sai mà thực chất là cuộc cạnh tranh về quyền định hình thực tại nhận thức. Trong cuộc cạnh tranh đó, chân lý không tự phát huy sức mạnh nếu không được tổ chức, không được lan tỏa và không gắn với thực tiễn sống động của xã hội. Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, do đó, phải được nâng lên thành quá trình chủ động kiến tạo, trong đó cái đúng không chỉ được khẳng định mà còn phải trở thành dòng chủ lưu chi phối nhận thức xã hội. Suy đến cùng, vấn đề không phải là thông tin tồn tại như thế nào mà nhận thức được định hình ra sao. Khi không gian mạng được làm chủ, khi niềm tin được củng cố bằng cả lý luận và thực tiễn, mọi âm mưu thao túng, xuyên tạc sẽ tự mất đi điều kiện tồn tại. Đó không chỉ là yêu cầu cấp bách của hiện tại mà còn là bảo đảm chiến lược cho sự ổn định và phát triển bền vững của đất nước trong kỷ nguyên số.

Tăng sức "đề kháng"

Hiện nay, lợi dụng các phương tiện truyền thông, mạng xã hội, các blogger đã tấn công cá nhân lãnh đạo Đảng, Nhà nước ta nhằm tạo ra sự mất ổn định kinh tế - chính trị - xã hội. Hoạt động này đã và đang thực hiện một cách ráo riết cùng với lợi dụng các tổ chức phi chính phủ, tổ chức núp dưới chiêu bài bảo vệ “nhân quyền” và không ít người đã nhận được “hỗ trợ”, “tài trợ” từ các cơ quan nước ngoài, các tổ chức văn hóa, thậm chí trực tiếp từ chính phủ một số nước phương Tây.

Thông tin, tư tưởng, văn hóa, văn nghệ luôn là “cửa mở”, “cửa đột phá để tước bỏ vũ khí tư tưởng của đối phương”, từ đó nhằm đánh gục đối phương từ bên trong, từ bên trên, từ gốc “nền tảng tư tưởng”. Những năm qua, cuộc chiến giữa âm mưu “diễn biến hòa bình” của các thế lực thù địch trên lĩnh vực văn hóa, nghệ thuật với lực lượng hoạt động trong lĩnh vực văn hóa, văn nghệ ở nước ta (lãnh đạo, quản lý, sáng tác, biểu diễn...) diễn ra tưởng như thầm lặng nhưng thực ra rất quyết liệt, phức tạp, vừa trực tiếp, vừa gián tiếp. Thủ đoạn “diễn biến hòa bình” trên lĩnh vực thông tin thể hiện ngày càng rõ hơn, tinh vi hơn, cả trực tiếp lẫn gián tiếp. Đã xuất hiện những “tác phẩm” có dụng ý chính trị rõ rệt phủ định con đường và sự nghiệp cách mạng của Nhân dân ta, bôi đen hiện thực lịch sử hoặc dùng những “hình tượng” mang tính ẩn dụ đen tối nhằm giễu nhại con đường
cách mạng của dân tộc ta./.

(còn tiếp)

Bài cuối: Vai trò của báo chí trên trận địa tư tưởng