Chữ Ngọ trong nét bút thư pháp ngày xuân

Chữ ngọ trong nét bút truyền thống

Không chỉ mang ý nghĩa triết lý, chữ Ngọ được thể hiện sinh động qua nghệ thuật thư pháp truyền thống. Thư pháp tiếng Việt thường được viết theo hai lối chính là Chân phương với nét chữ ngay ngắn, đầy đủ, tròn trịa, mạnh mẽ, thường xuất hiện trong những bức liễn, hoành phi mang tính trang nghiêm, trân trọng và lối chữ Thảo phóng khoáng, tinh giản nét, giàu sáng tạo, phản ánh cảm xúc và tâm ý của người cầm bút.

Xét về mặt Hán tự, chữ Ngọ viết theo lối Chân phương (phồn thể) có đến mười nét nhưng khi giản thể chỉ còn bốn nét chữ Ngọ (午). Trong lối viết thảo, chữ Ngọ được tinh giản chỉ còn một nét bút, song vẫn thể hiện trọn vẹn tinh thần vận động và tiến lên không ngừng - đúng với ý nghĩa biểu tượng của con ngựa.

Chữ ngọ trong thư pháp hiện đại - dấu ấn của người trẻ

Cùng với sự phát triển của thư pháp Việt, chữ Ngọ ngày nay còn mang hơi thở hiện đại qua bàn tay sáng tạo của những người trẻ.

Bí thư Đoàn phường Gò Dầu, Chi hội trưởng Chi hội Văn nghệ dân gian thuộc Điều thú vị trong tín ngưỡng thờ Bạch Mã là sự song hành của hai cách hiểu. Trong tâm thức dân gian, nhiều người xem Bạch Mã là vật cưỡi của Thành hoàng, còn “Thái Giám” là vị thần hầu cận, giúp việc, bảo vệ cho thần chính. Cách hiểu này khiến hình tượng ngựa trở nên gần gũi, đời thường, như một người giữ cửa thầm lặng cho làng xã.

Cũng với cách hiểu Bạch Mã là vật cưỡi của Thành hoàng nhưng tại đình Gia Lộc (phường Trảng Bàng), Bạch Mã được người dân tôn kính gọi là Thần Ngựa (Thần Mã). Ngoài miếu thờ trước sân đình, trong đình còn có một tượng ngựa.

Ông Nguyễn Khắc Mẫn (Phó ban Thường trực Ban Khánh tiết đình Gia Lộc) kể: “Thần Ngựa có miếu thờ trước đình nhưng chúng tôi còn đúc tượng, rước thần vào bên trong đình vì xưa kia thần đã kề vai sát cánh với ông Cả (ông Cả Đặng Văn Trước - Thần hoàng của đình Gia Lộc) trong hành trình bảo vệ quê hương. Khi ông Cả mất, Thần Ngựa đã đưa ông Cả về đến nhà rồi sau đó mới gục xuống “đi” theo ông Cả”. Thần Ngựa trong tâm thức người dân xứ Trảng không đơn thuần chỉ là vật cưỡi của thần mà đã trở thành biểu tượng của lòng trung nghĩa.

Nếu nhìn rộng ra, có thể xem biểu tượng ngựa trắng trong đình, miếu Nam Bộ như một ẩn dụ của hành trình mở đất. Đó là hình ảnh của những chuyến đi xa, cũng rất có thể trong hành trình Nam tiến, những cư dân miền Trung xưa đã mang theo niềm tin được chở che bởi vị thần có lòng trung nghĩa.

Những bàn thờ Bạch Mã Thái Giám có thể không là trung tâm của sinh hoạt tín ngưỡng nhưng trong không gian đình, miếu, ngựa trắng không chỉ là linh vật mà còn là biểu tượng văn hóa của sự che chở, trung thành và bền bỉ những phẩm chất đã, đang và sẽ còn đồng hành cùng cư dân Nam Bộ trên suốt chiều dài lịch sử./.