Lục bình - vấn nạn hay tài nguyên chưa được khai thác?: 'Hô biến' lục bình thành 'vàng đen' cho ngành Nông nghiệp (Bài cuối)

Bài cuối: “Hô biến” lục bình thành “vàng đen” cho ngành Nông nghiệp

“Lục bình cũng giống như nhiều vấn đề khác, khi chỉ nhìn nó như gánh nặng, ta sẽ mãi loay hoay với chi phí xử lý. Nhưng nếu nhìn nó như nguồn lực, ta sẽ thấy cơ hội trong chính thách thức”. Với suy nghĩ này, ông Nguyễn Văn Dạn (ngụ xã Tân Long) đã biến lục bình thành “vàng đen” cho ngành Nông nghiệp.

Khi nhà nông thành nhà khoa học

Ông Dạn kể: “Hoàn cảnh gia đình khó khăn nên từ nhỏ, tôi phải vào đời mưu sinh sớm, từ làm hồ, chạy bàn đến làm chủ quán ăn. Dù làm bất kỳ công việc nào, tôi cũng luôn nỗ lực, cố gắng học hỏi, nghiên cứu từ đồng nghiệp, bạn bè, thấy ai hay thì học theo. Nhờ vậy mà từ hai bàn tay trắng, tôi thành công trong lĩnh vực kinh doanh quán ăn. Năm 2021, dịch Covid-19 bùng phát, tất cả quán ăn đều tạm thời đóng cửa, ngưng hoạt động. Thời điểm này, tôi trở về quê thì thấy nông dân gặp khó khăn khi vận chuyển lúa trên các sông, rạch do lục bình dày đặc. Thấy vậy, tôi bắt đầu nghiên cứu, chế tạo máy trục vớt lục bình”.

Không trải qua bất kỳ trường lớp nào liên quan đến lĩnh vực cơ khí, chế tạo nên ông Dạn gặp nhiều khó khăn, nhất là sự phản đối từ chính những thành viên trong gia đình. Bởi ông bỏ hết công việc ở quán ăn, đồng thời dồn hết vốn liếng và vay mượn bạn bè, miệt mài gần 1 năm trong xưởng cơ khí để sáng chế máy trục vớt lục bình đầu tiên với chi phí gần 1,2 tỉ đồng. Song, máy này hoạt động vẫn chưa mang lại hiệu quả như mong đợi.

Ông Dạn chia sẻ: “Vớt lục bình để trên bờ thì cũng không giải quyết được gì và tốn thêm công vận chuyển. Do đó, tôi tiếp tục cải tiến máy và nghiên cứu cách ủ giá thể lục bình. Sau một thời gian, tôi sáng tạo máy vớt, nghiền, ép khô lục bình với chi phí khoảng 800 triệu đồng/máy. Máy tăng hiệu suất gấp 10 lần và giảm chi phí hơn 30% so với máy ban đầu. Trung bình máy ép 10 tấn lục bình tươi còn 800-900kg bã khô. Máy có thể xử lý khoảng 36 tấn/ngày, hoạt động được kể cả trên con rạch nhỏ, hẹp”.

Không bằng lòng với kết quả đạt được, ông Dạn phối hợp Sở Khoa học và Công nghệ nghiên cứu làm phân hữu cơ từ lục bình thay vì chỉ sản xuất giá thể lục bình như trước đây. Lục bình sau khi vớt, ép khô sẽ được phối trộn với phân chuồng và tro trấu. Đồng thời, bổ sung mật rỉ đường, đạm cá để kích thích vi sinh vật hoạt động và các chế phẩm sinh học.

Tìm lối phát triển bền vững

Trước khi phân hữu cơ từ lục bình được phân phối rộng rãi ra thị trường, ông Dạn cải tạo 5.000m² đất trồng thử nghiệm rau màu, đồng thời phối hợp Sở Khoa học và Công nghệ chọn 3 nông dân triển khai mô hình điểm.

Ông Trương Minh Hùng (ngụ xã Tân Long) nhận xét: “Ớt là loại cây khó trồng so với các loại rau màu khác, nhất là trồng nghịch mùa. Riêng vụ mùa này, tôi sử dụng phân hữu cơ từ lục bình, vườn ớt phát triển tốt, hạn chế sâu, bệnh, cho trái to, năng suất khoảng 1,3 tấn/1.000m². Quan trọng hơn, thương lái thu mua ớt với giá cao - 20.000 đồng/kg. Dùng phân hóa học, cây trông xanh tốt nhưng dễ xuất hiện các loại sâu, bệnh, còn trái thì nhiễm bệnh thán thư nên thương lái không mua. Vừa kết hợp giữa phân hữu cơ và phân hóa học, tôi giảm chi phí sản xuất hơn 50%”.

Hộ bà Võ Thị Hải Yến (ngụ ấp 2, xã Tân Long) được chọn làm điểm sử dụng phân hữu cơ từ lục bình để trồng cải xanh, mướp, đậu que và đậu bắp, với diện tích 1,3ha.

Bà Yến chia sẻ: “Sử dụng phân, thuốc hóa học nhiều làm đất bị chai cứng, hầu như không còn dinh dưỡng, các loại thiên địch cũng biến mất. Đang loay hoay không biết làm sao cải tạo dinh dưỡng cho đất thì được anh Dạn chọn làm điểm triển khai mô hình sử dụng phân hữu cơ từ lục bình trồng rau màu. Qua một vụ sử dụng, tôi thấy rau màu phát triển tốt, ít sâu, bệnh, nhất là đất bắt đầu tơi xốp và một số thiên địch xuất hiện trở lại”.

Với những hiệu quả đem lại, phân hữu cơ từ lục bình giờ đây trở nên quen thuộc với nông dân, góp phần hướng đến xây dựng nền nông nghiệp theo hướng xanh, thích ứng biến đổi khí hậu.

Ông Đỗ Minh Tấn - Trưởng phòng Triển khai Ứng dụng - Thử nghiệm, Sở Khoa học và Công nghệ, nhận xét: “Qua kiểm tra, phân hữu cơ từ lục bình đạt các tiêu chuẩn như: hữu cơ tổng số > 20%, độ ẩm < 30%, pH 6.5-7.5 và không chứa mầm bệnh hay kim loại nặng. Hàm lượng vi sinh tốt, dinh dưỡng cao nên thích hợp sử dụng cho các loại cây trồng. Sản xuất phân hữu cơ từ lục bình giúp giảm ô nhiễm và tăng giá trị kinh tế. Đây là hướng đi mới giúp giải quyết vấn nạn lục bình trên các dòng sông và hướng đến xây dựng nền nông nghiệp an toàn, thân thiện môi trường cần được duy trì và nhân rộng”.

Trung bình hằng tháng, ông Dạn cung cấp ra thị trường hơn 100 tấn phân hữu cơ từ lục bình và 200 tấn giá thể lục bình. Đặc biệt, ông đang chuẩn bị ký kết hợp đồng với một doanh nghiệp ở Hàn Quốc. Dự kiến thời gian đầu sẽ cung cấp mỗi chuyến 20-30 tấn/tháng.

Song hiện nay, điều ông lo lắng là mô hình chưa được lan tỏa rộng rãi, từ đó việc giải quyết vấn nạn lục bình trên các nhánh sông chỉ mang tính cục bộ, chưa giải quyết dứt điểm. Vì thế, để mô hình này được lan tỏa, mở rộng, cần sự chung tay của ngành chức năng để lục bình không còn là "nỗi đau" trên các dòng sông./.