Một đời 'rút ruột nhả tơ'

Ngoài 70 tuổi, ông từng nói ngón đờn của mình vẫn mượt mà, linh hoạt, dù tuổi tác đã khiến những cử động của đôi tay không còn nhanh nhẹn như trước. Lần chúng tôi đến thăm, trong căn nhà nhỏ có khoảng sân rộ hoa, ông ngồi dưới gốc cây bưởi lão, chậm rãi dạo từng khúc nhạc. Ông bảo, cả đời mình dường như không thể buông được duyên phận với đờn ca tài tử (ĐCTT) Nam Bộ. Đam mê, theo đuổi và truyền dạy, ông gắn bó với tiếng đờn ngay cả khi cuộc sống còn nhiều khó khăn, nhọc nhằn.

Khi ĐCTT Nam Bộ được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại, ông được phong tặng danh hiệu NNƯT. Hồ sơ đề nghị xét tặng Nghệ nhân Nhân dân đã được hội đồng cấp tỉnh xét duyệt và gửi về Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch. Thế nhưng, với ông, danh hiệu không làm thay đổi nhịp sống hằng ngày. Ông mưu sinh bằng nghề nhạc lễ nhưng khi các hội thi, hội diễn hoặc chương trình về ĐCTT Nam Bộ ngỏ ý mời, ông đều xếp chuyện “cơm áo” sang một bên để được sống trong không gian tài tử.

Niềm tự hào của ông giản dị lắm: “Ngón đờn của chú vẫn còn linh hoạt, vì hầu như ngày nào chú cũng tập. Càng lớn tuổi càng hay quên, không tập là cứng tay liền. Chơi tài tử phải có cảm xúc, nhấn nhá theo cảm xúc thì mới được”. Sinh ra trong gia đình có truyền thống âm nhạc, là con của nghệ nhân Bảy Quế (danh cầm được nhắc đến trong câu ca dao Tiếng đồn Cần Đước nổi danh/ Giai kìm, Quýnh gáo, Quế tranh, Lòng cò) từ nhỏ, NNƯT Út Bù được “tắm mình” trong những giai điệu tài tử Nam Bộ. Tuy có cha là danh cầm nhưng phần lớn “ngón nghề” của ông lại do tự học và miệt mài trau dồi từ bạn đờn tri kỷ. Ông không chỉ chơi thành thạo đờn tranh, đờn cò, đờn kìm mà còn nổi danh với cây guitar phím lõm, đặc biệt là lối đờn tay trái độc đáo.

Tiếng guitar tay trái của NNƯT Út Bù dần trở thành “thương hiệu”, nổi danh trong giới tài tử xa gần. Để đạt được điều đó, ông quan niệm, nghệ nhân không chỉ biết đờn mà còn phải biết sáng tạo và đặt cảm xúc của mình vào từng bài bản. Trong hoạt động phong trào, ông từng được tín nhiệm giữ vai trò Chủ nhiệm Câu lạc bộ Tài tử huyện Cần Đước. Ông tham gia giao lưu, biểu diễn ở nhiều địa phương, đoạt nhiều giải cao tại các hội thi, hội diễn. Từ những năm 1990, ông đã là một trong những người đờn cho cuộc thi Tiếng hát truyền hình do Đài Phát thanh và Truyền hình Long An tổ chức. Với ông, đây là một dấu ấn đáng nhớ trong cả cuộc đời “rút ruột nhả tơ”.

Vốn là người hiền lành và kiệm lời, câu chuyện của NNƯT Út Bù thường chỉ xoay quanh chuyện đờn ca, những người bạn tri âm và nỗi trăn trở về lớp trẻ. Ông nhận dạy học trò nhưng không mở lớp rầm rộ. Ai yêu mến tìm đến thì ông tận tình chỉ bảo. Ông từng dự định khi cuộc sống ổn định hơn sẽ chính thức mở lớp chiêu sinh. Dự định ấy chưa thành nhưng số học trò từng theo ông đã lên đến hàng trăm người. Nhiều người trong số họ tiếp tục gắn bó với bộ môn này như một cách nối dài tâm huyết của thầy.

Trong căn nhà nhỏ của NNƯT Út Bù có một góc tường trang trọng treo đầy bằng khen của ông khi tham gia các hoạt động ĐCTT Nam Bộ trong và ngoài tỉnh. Đó là niềm vui, niềm tự hào của ông trong suốt cuộc đời theo đuổi và gìn giữ bộ môn nghệ thuật được công nhận là di sản của nhân loại nhưng hơn tất cả, điều ông gìn giữ suốt đời mình không phải là danh hiệu mà là tiếng đờn còn ngân trong lòng khách tri âm.

Suốt cuộc đời, NNƯT Út Bù sống giản dị, lặng lẽ, dành trọn tâm sức cho bộ môn nghệ thuật dân gian truyền thống, do chính người dân gìn giữ và trao truyền. Như "con tằm rút ruột nhả tơ", ông trao cho đời những phím đờn réo rắt, gửi lại cho hậu thế niềm say mê và cách sống hào sảng của người nghệ nhân Nam Bộ.

Trong buổi tiễn đưa ông, tiếng đờn, lời ca vẫn vang lên giữa không gian thân thuộc. Âm thanh ấy như lời khẳng định: cuộc đời người nghệ nhân đã đến và đi trọn vẹn trong nhịp điệu tài tử của quê nhà. Và khi tiếng đờn còn được cất lên, hình bóng ông vẫn còn ở lại./.