Nhìn từ những vụ án gian lận thương mại của các KOL

Khi sức ảnh hưởng trở thành công cụ trục lợi

Không phải đến bây giờ, câu chuyện KOL tham gia kinh doanh sai phạm mới xuất hiện, song mức độ và quy mô vi phạm trong vài năm trở lại đây đã vượt xa những cảnh báo thông thường. Nhiều người nổi tiếng trên mạng xã hội đã tận dụng hình ảnh cá nhân để livestream bán mỹ phẩm, thực phẩm chức năng, quảng bá sản phẩm với những cam kết quá mức về hiệu quả và độ an toàn. Khi cơ quan chức năng vào cuộc kiểm tra, hàng loạt sản phẩm bị phát hiện không rõ nguồn gốc, thiếu hồ sơ công bố chất lượng, thậm chí không đáp ứng tiêu chuẩn an toàn cho người sử dụng. Đáng lo ngại hơn, các sản phẩm này đã được tiêu thụ với số lượng lớn trong thời gian dài, chủ yếu dựa trên niềm tin của người tiêu dùng đối với người quảng bá, thay vì các căn cứ pháp lý và tiêu chuẩn chất lượng.

Ở quy mô lớn hơn, có những KOL xây dựng cả hệ thống kinh doanh với mạng lưới đại lý trải rộng nhiều địa phương. Hình ảnh cá nhân được “đánh bóng” như một doanh nhân thành đạt, am hiểu chuyên môn đã trở thành lớp vỏ che chắn cho các sai phạm. Qua kiểm tra, nhiều sản phẩm bị phát hiện không đủ điều kiện sản xuất, nguyên liệu không khai báo, công dụng bị thổi phồng như thuốc điều trị. Bên cạnh đó, cũng có những vụ việc liên quan đến doanh nghiệp do người thân của người nổi tiếng đứng tên. Dù chưa đến mức xử lý hình sự, các trường hợp này đã bộc lộ nhiều sai phạm về nhãn hàng, hồ sơ công bố và tính minh bạch trong hoạt động kinh doanh, cho thấy tình trạng né tránh trách nhiệm pháp lý vẫn còn diễn ra.

Điểm chung của các vụ việc là lợi dụng sức ảnh hưởng cá nhân để che lấp vi phạm về chất lượng và hoạt động kinh doanh. Trong bối cảnh văn hóa thần tượng và mạng xã hội chi phối mạnh hành vi tiêu dùng, người mua dễ tin vào quảng cáo của người nổi tiếng, vô tình tạo điều kiện cho sai phạm kéo dài, làm ảnh hưởng thị trường và gây thiệt hại cho các doanh nghiệp làm ăn chân chính.

Bên cạnh trách nhiệm của các KOL, thực tế cũng cho thấy những khoảng trống nhất định trong khung pháp lý và công tác quản lý đối với hoạt động kinh doanh gắn với người có sức ảnh hưởng trên không gian mạng. Hiện nay, nhiều KOL vừa là người quảng cáo, vừa trực tiếp tham gia bán hàng, thậm chí đứng sau điều hành hoạt động kinh doanh nhưng lại không đăng ký đầy đủ tư cách pháp nhân, không kê khai rõ ràng nghĩa vụ thuế và trách nhiệm pháp lý. Sự chồng chéo giữa vai trò cá nhân - người quảng bá - người kinh doanh khiến việc xác định trách nhiệm khi xảy ra vi phạm gặp nhiều khó khăn.

Từ thực tế đó cho thấy, bên cạnh xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, việc hoàn thiện khung pháp lý đối với hoạt động quảng cáo, kinh doanh của KOL và tăng trách nhiệm của các nền tảng số là yêu cầu cấp thiết. Khi sức ảnh hưởng được đặt đúng chỗ và đi kèm trách nhiệm pháp luật rõ ràng, thị trường mới có thể phát triển minh bạch, bền vững.

Hoạt động kinh doanh online tăng nhanh, nhiều rủi ro

Cùng với xu hướng chung của cả nước, Tây Ninh là một trong những địa phương có hoạt động thương mại điện tử và kinh doanh online phát triển nhanh. Hình thức bán hàng qua livestream trên các nền tảng mạng xã hội ngày càng phổ biến, mở ra nhiều cơ hội cho cá nhân, hộ kinh doanh nhưng đồng thời cũng tiềm ẩn không ít rủi ro.

Thực tế cho thấy, các hành vi buôn bán hàng giả, hàng nhái, hàng không rõ nguồn gốc, xuất xứ trên không gian mạng ngày càng diễn biến phức tạp, với phương thức, thủ đoạn tinh vi. Các đối tượng lợi dụng mạng xã hội, sàn thương mại điện tử và dịch vụ chuyển phát nhanh để tiêu thụ hàng hóa nhập lậu, hàng kém chất lượng, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, gây khó khăn lớn cho công tác quản lý nhà nước và tiềm ẩn nguy cơ đối với người tiêu dùng.

Trước tình hình đó, Sở Công Thương, với vai trò Thường trực Ban Chỉ đạo 389 tỉnh, đã tham mưu UBND tỉnh ban hành nhiều văn bản chỉ đạo, đôn đốc lực lượng chức năng triển khai đồng bộ các giải pháp đấu tranh chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả, trong đó chú trọng kiểm tra, xử lý hoạt động kinh doanh trên môi trường thương mại điện tử. Lực lượng Quản lý thị trường tăng cường nắm tình hình, quản lý chặt địa bàn, chủ động phối hợp Công an, Thuế, Hải quan và các đơn vị liên quan để phát hiện, xử lý vi phạm từ sớm, từ xa.

Từ đầu năm 2025 đến nay, riêng lực lượng Quản lý thị trường tỉnh đã kiểm tra, xử lý hàng chục vụ vi phạm trong hoạt động thương mại điện tử với các hành vi chủ yếu như không thông báo website bán hàng theo quy định, không công bố đầy đủ thông tin chủ sở hữu, không đăng ký thành lập hộ kinh doanh theo quy định, kinh doanh hàng hóa nhập lậu, không rõ nguồn gốc, xuất xứ. Tổng số tiền xử phạt vi phạm hành chính hơn 1 tỉ đồng, góp phần lập lại trật tự kỷ cương thị trường.

Tuy nhiên, công tác kiểm tra, xử lý vi phạm trên môi trường số vẫn đối mặt với nhiều khó khăn. Phần lớn đối tượng kinh doanh online không có địa điểm cố định, sử dụng nhiều tài khoản mạng xã hội để quảng cáo, chốt đơn, gây khó khăn cho công tác kiểm tra. Khi bị kiểm tra, các tài khoản có thể nhanh chóng đóng hoặc xóa, gây khó khăn cho việc thu thập chứng cứ. Việc lợi dụng dịch vụ bưu chính, chuyển phát nhanh để vận chuyển hàng giả, hàng không rõ nguồn gốc cũng ngày càng phổ biến, trong khi cơ chế pháp lý cho hoạt động kiểm tra còn nhiều vướng mắc.

Phó Giám đốc Sở Công Thương Châu Thanh Long thông tin: “Thời gian tới, nhất là cao điểm trước, trong, sau Tết Nguyên đán Bính Ngọ năm 2026, Sở Công Thương tiếp tục tham mưu UBND tỉnh chỉ đạo các lực lượng chức năng triển khai quyết liệt các đợt cao điểm đấu tranh chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả trên không gian mạng. Lực lượng Quản lý thị trường sẽ tăng cường kết hợp giám sát hoạt động kinh doanh trên môi trường số với kiểm tra thực địa, phối hợp chặt chẽ các lực lượng liên quan để xử lý nghiêm các hành vi vi phạm.

Song song với công tác kiểm tra, ngành Công Thương tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao nhận thức cộng đồng, khuyến khích người tiêu dùng trở thành “người tiêu dùng thông thái”, chủ động phát hiện, phản ánh các hành vi vi phạm. Thực tiễn cho thấy, chỉ khi kết hợp chặt chẽ giữa kiểm tra, xử lý và tuyên truyền, thị trường mới có thể phát triển minh bạch, lành mạnh, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và các doanh nghiệp làm ăn chân chính”./.