Tết quê thời nay khác gì ngày xưa?

Bên tách trà cuối năm, nhà giáo chúng tôi lại có dịp chuyện trò với nhau. Và câu chuyện tết quê ngày nay, ngày xưa hiện về trong ký ức...

"Ngày xưa ra chợ mua đồ/Ngày nay lấy máy a lô, có liền..."

Trong ký ức của thế hệ chúng tôi, tết quê xưa là khoảng thời gian thiêng liêng, chậm rãi, gắn kết xóm giềng. Đó là những ngày cuối năm cả nhà cùng quây quần gói bánh chưng, nồi bánh đỏ lửa suốt đêm; là tiếng chổi tre quét sân, mùi khói rơm, mùi lá dong, mùi dưa hành lan trong gió lạnh. 

Trẻ con thì háo hức chờ bộ quần áo mới, chờ được theo người lớn đi chúc tết từng nhà. Không khí tết vì thế không chỉ là lễ hội, mà còn là sợi dây gắn kết gia đình và làng xóm.

Một thầy giáo dạy toán, quê ở miền Trung, nhận xét: "Tết quê hôm nay đã đổi khác theo nhịp sống hiện đại. Trước hết là sự thay đổi về cách chuẩn bị. Nếu ngày xưa mọi thứ đều tự tay làm, từ giã gạo, gói bánh, muối dưa... thì nay nhiều gia đình chọn mua sẵn để tiết kiệm thời gian. Chợ tết vẫn đông, nhưng bên cạnh những gánh hàng truyền thống là siêu thị, cửa hàng tiện lợi, dịch vụ đặt hàng trực tuyến phát triển khắp nơi. Nồi bánh chưng đỏ lửa thâu đêm dần hiếm, nhường chỗ cho sự nhanh gọn của đời sống công nghiệp". Vì thế mà có các câu thơ vui về tết quê ngày nay: "Ngày xưa ra chợ mua đồ/Ngày nay lấy máy a lô, có liền...".

Một nữ giáo viên dạy văn (quê ở Bình Phước, nay là Đồng Nai) khá tinh tế khi cho rằng khác biệt lớn nhất nằm ở không gian sum họp. Tết xưa gắn với đại gia đình nhiều thế hệ cùng trở về nhà tổ. Nay, do công việc và khoảng cách địa lý, không phải ai cũng có thể về quê dài ngày. Những cuộc chúc tết qua điện thoại, tin nhắn, mạng xã hội trở nên phổ biến. Sự tiện lợi của công nghệ giúp con người gần nhau hơn về thông tin, nhưng đôi khi lại làm vơi đi cảm giác ấm áp của cái bắt tay hay bữa cơm đoàn viên dòng họ, gia đình.

Cách vui tết cũng khác nhau rất nhiều. Chẳng hạn trẻ em ngày trước say mê trò chơi dân gian, đốt pháo tép, đánh chuyền, chơi ô ăn quan. Trẻ em hôm nay có thêm nhiều lựa chọn giải trí hiện đại như điện thoại, trò chơi điện tử, du lịch dịp tết. Không khí hội hè truyền thống ở một số làng quê thưa vắng hơn, mặc dù nhiều nơi đang nỗ lực khôi phục lễ hội cổ truyền để giữ gìn bản sắc.

Tết quê không mất đi mà đang chuyển mình giữa truyền thống và hiện đại

Nhiều người cho là tết quê ngày nay thay đổi nhiều quá và đó là tín hiệu không hay, không vui. Tuy vậy, nói tết quê hôm nay mai một thì chưa công bằng. Đời sống vật chất tốt hơn giúp nhiều gia đình đón tết đủ đầy, không còn nỗi lo thiếu ăn thiếu mặc. Nhà cửa khang trang, đường làng sáng đèn, việc đi lại thuận tiện khiến mùa xuân thêm tươi mới. Quan trọng hơn, những giá trị cốt lõi như tưởng nhớ tổ tiên, mong cầu bình an, sum vầy gia đình vẫn được gìn giữ trong tâm thức người Việt ở quê.

Tết quê vì thế không mất đi, mà đang chuyển mình giữa truyền thống và hiện đại. Điều cần thiết không phải là nuối tiếc quá khứ mà là biết giữ lại tinh thần đoàn tụ, lòng hiếu kính và tình làng nghĩa xóm trong hình thức mới của đời sống hôm nay. Khi con người còn hướng về gia đình và cội nguồn thì dù tết có đổi thay thế nào, tết quê vẫn luôn ấm áp và bền lâu./.