Việt Nam - Cuba: Dấu ấn tình hữu nghị đặc biệt trên vùng đất Tây Ninh

Trên mảnh đất Tây Ninh - vùng biên giới từng là căn cứ địa cách mạng quan trọng của miền Nam Việt Nam - dấu ấn ấy càng trở nên rõ nét và sống động.

Ngược thời gian về ngày 04/3/1969, Đại sứ đặc mệnh toàn quyền Cộng hòa Cuba - Ngài Raul Valdes Vivo long trọng trình Quốc thư lên đồng chí Nguyễn Hữu Thọ - Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam. Sự kiện này đánh dấu một mốc son đặc biệt trong lịch sử quan hệ Việt Nam - Cuba: Cuba là nước đầu tiên và duy nhất cử Đại sứ sang và trình Quốc thư lên Chính phủ.

Đến ngày 06/6/1969, Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam chính thức ra mắt, trên cơ sở hợp nhất Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam và Liên minh các lực lượng dân tộc, dân chủ, hòa bình miền Nam Việt Nam. Nhà làm việc của Đại sứ Cuba Raul Valdes Vivo được xây dựng ngay trong Căn cứ Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam.

Cũng như các công trình khác trong khu căn cứ, căn nhà được lợp bằng lá trung quân - loại lá rừng có độ bền cao, phổ biến tại các khu rừng Tây Ninh. Dưới căn nhà là hệ thống đường hầm bí mật thông ra cánh rừng, phục vụ việc phòng tránh bom đạn của kẻ thù.

Nơi làm việc của Đại sứ Cuba đã trở thành biểu tượng sinh động cho sự gắn bó keo sơn giữa Cuba và Việt Nam trong những năm tháng chiến tranh gian khổ. Bên trong căn nhà hiện vẫn còn lưu giữ nhiều tư liệu, hình ảnh quý, ghi lại những buổi làm việc, sinh hoạt của Đại sứ Raul Valdes Vivo cùng lực lượng Quân giải phóng và cán bộ cách mạng miền Nam.

Ngày nay, công trình này đã được tỉnh Tây Ninh phục dựng nguyên trạng, đúng vị trí lịch sử trong Khu di tích Căn cứ Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam tại xã Tân Lập. Di tích không chỉ là điểm đến tham quan, tìm hiểu lịch sử mà còn là “địa chỉ đỏ” giáo dục truyền thống cách mạng, bồi đắp tình hữu nghị Việt Nam - Cuba cho các thế hệ hôm nay và mai sau.

Dấu ấn ngoại giao Việt Nam - Cuba tại Tây Ninh không chỉ dừng lại ở thời chiến mà còn tiếp tục được khắc sâu trong thời bình bằng những công trình mang ý nghĩa phát triển kinh tế - xã hội. Năm 1988, Chính phủ Cuba đã dành tặng Nhân dân Việt Nam Nhà máy Đường Nước Trong, được xây dựng tại xã Tân Hội, tỉnh Tây Ninh. Đây là món quà hữu nghị đầy nghĩa tình trong bối cảnh Việt Nam đang từng bước khôi phục và phát triển kinh tế sau chiến tranh.

Theo Liên hiệp các tổ chức hữu nghị tỉnh Tây Ninh, Nhà máy Đường Nước Trong (người dân quen gọi là Nhà máy Đường Cuba) được khởi công vào tháng 4/1988 và chính thức khánh thành ngày 24/12/1992, với công suất ban đầu 500 tấn mía cây/ngày. Sau đó, các chuyên gia Cuba tiếp tục hỗ trợ nâng công suất nhà máy lên 1.000 tấn mía cây/ngày, góp phần quan trọng vào sự phát triển của ngành mía đường và đời sống nông dân Tây Ninh.

Năm 1995, Chủ tịch Cuba Fidel Castro đã đến thăm Tây Ninh, trực tiếp thăm Nhà máy Đường Nước Trong trong sự chào đón nồng nhiệt của đông đảo người dân Tây Ninh. Chuyến thăm không chỉ là sự kiện ngoại giao đặc biệt mà còn là biểu tượng xúc động của tình cảm anh em, đồng chí giữa hai dân tộc Việt Nam - Cuba. Đến nay, Nhà máy Đường Nước Trong vẫn tiếp tục hoạt động, phát huy hiệu quả trong sản xuất, tạo việc làm và thu nhập ổn định cho người dân địa phương.

Hai công trình: Di tích Nhà làm việc của Đại sứ Cuba tại Căn cứ Chính phủ Cách mạng lâm thời và Nhà máy đường Cuba là những minh chứng rõ nét cho tình đoàn kết, sự giúp đỡ chí nghĩa chí tình mà nhân dân và Chính phủ Cuba dành cho Việt Nam trong suốt chặng đường đấu tranh và xây dựng đất nước.

Trải qua hơn 6 thập niên, tình cảm thủy chung, trong sáng giữa hai dân tộc không chỉ được vun đắp bằng lý tưởng cách mạng tương đồng mà còn được khắc ghi bằng những hành động cụ thể, nghĩa tình, vượt qua mọi khoảng cách địa lý và hoàn cảnh lịch sử.

Trong chuyến đến thăm lại nơi làm việc của Đại sứ Cuba Raul Valdes Vivo, Tổng Lãnh sự Cộng hòa Cuba tại TP.Hồ Chí Minh Ariadne Feo Labrada bày tỏ niềm xúc động khi đứng trước ngôi nhà nhỏ trước đây từng là trụ sở của Đại sứ quán Cuba. Bà khẳng định: “Chúng ta rất vinh dự kế thừa những truyền thống tốt đẹp của hai dân tộc. Tình cảm sâu sắc giữa người dân Cuba và người dân Việt Nam được thể hiện rõ nhất trên mảnh đất anh hùng này. Để bày tỏ sự tri ân lớn hơn đối với mối quan hệ tuyệt vời này, chúng ta cần phải giữ vững và phát triển hơn nữa tình đoàn kết, hữu nghị giữa hai dân tộc anh em gắn liền với hình ảnh của hai vị lãnh tụ Chủ tịch Hồ Chí Minh và Chủ tịch Fidel Castro. Tôi mong muốn tình đoàn kết, hữu nghị giữa Cuba và Việt Nam, đặc biệt giữa Cuba và Tây Ninh ngày càng bền chặt và rộng mở hơn”.

Những ngày cuối năm 2025, Ngài Đại sứ Đặc mệnh toàn quyền Cộng hòa Cuba tại Việt Nam Rogelio Polanco Fuentes đã đến chào xã giao lãnh đạo tỉnh Tây Ninh. Sự kiện này một lần nữa khẳng định mối quan hệ hữu nghị truyền thống đặc biệt giữa 2 nước Việt Nam - Cuba, đồng thời cho thấy mối quan hệ hợp tác giữa Cuba và tỉnh Tây Ninh tiếp tục được thúc đẩy theo hướng ngày càng hiệu quả, thiết thực và bền vững.

“Vì Việt Nam, Cuba sẵn sàng hiến dâng cả máu của mình” - câu nói bất hủ của lãnh tụ Fidel Castro là lời khẳng định mạnh mẽ, là tuyên ngôn của tình bạn thủy chung, trong sáng, hiếm có trong quan hệ quốc tế.

Trải qua thời gian, mối quan hệ hữu nghị Việt Nam - Cuba vẫn vẹn nguyên giá trị, tiếp tục được các thế hệ lãnh đạo và Nhân dân hai nước gìn giữ, vun đắp, trở thành tài sản tinh thần vô giá của cả hai dân tộc./.