Làm Chay mười sáu nhớ về Tầm Vu

Từ “trai đàn” năm xưa đến lễ hội văn hóa cấp quốc gia

Dù ai mua bán bộn bề

Làm Chay mười sáu nhớ về Tầm Vu.

Câu ca dao mộc mạc ấy như lời nhắn gửi, nhắc bước chân những người con xa quê trở về với cội nguồn mỗi độ rằm tháng Giêng. Với người dân Tầm Vu, Lễ hội Làm Chay không chỉ là sự kiện văn hóa thường niên mà đã trở thành một phần ký ức, nếp sinh hoạt tâm linh gắn bó qua nhiều thế hệ.

Theo sử liệu và lời kể của người cao niên địa phương, hơn trăm năm trước, khi thực dân Pháp chiếm đóng Tầm Vu, nhiều cuộc khởi nghĩa yêu nước liên tiếp nổ ra nhưng đều bị đàn áp đẫm máu. Nhiều nghĩa sĩ đã anh dũng hy sinh, tiêu biểu là hai chí sĩ yêu nước Đỗ Tường Tự và Đỗ Tường Phong. Sau khi hai ông bị xử bắn, thực dân Pháp nghiêm cấm người dân tổ chức tang lễ, khóc thương nhằm uy hiếp tinh thần quần chúng.

Không khuất phục trước sự cấm đoán ấy, người dân Tầm Vu đã khéo léo mượn hình thức “trai đàn”, một nghi thức cầu siêu trong Phật giáo để tưởng niệm các nghĩa sĩ trận vong, đồng thời cầu an cho bá tánh, mong mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt. Dần dần, từ “làm trai đàn” được đọc chệch thành “Làm Chay” và cái tên Lễ hội Làm Chay ra đời từ đó.

Lễ hội được tổ chức tại đình Tân Xuân. Đây là ngôi đình cổ thờ thần Thành Hoàng và những người có công với làng, với nước. Trong không gian linh thiêng ấy, các nghi thức cúng tế, cầu siêu cho anh linh các nghĩa sĩ, liệt sĩ và người quá cố được thực hiện trang trọng, thể hiện lòng biết ơn sâu sắc của hậu thế đối với tiền nhân.

Năm 2014, đình Tân Xuân được công nhận là Di tích lịch sử cấp quốc gia. Lễ hội Làm Chay cũng được đưa vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia, khẳng định giá trị lịch sử, văn hóa đặc sắc và sức sống bền bỉ của một lễ hội dân gian vùng Nam Bộ.

Sôi động phần hội - lan tỏa nghĩa tình cộng đồng

Nếu phần lễ trang nghiêm, thành kính thì phần hội lại rộn ràng, đậm sắc màu văn hóa dân gian. Lễ hội khởi đầu bằng nghi thức thỉnh Tiêu Diện Đại sĩ (dân gian gọi là ông Tiêu) từ chùa Linh Phước về đình Tân Xuân. Tiếp đó là các nghi thức chiêu u, đánh động thỉnh kinh, phóng sanh trên sông Tầm Vu,... Tâm điểm của lễ hội là nghi thức “xô giàn - đưa khách” và đốt ông Tiêu vào đêm 16 tháng Giêng, khép lại ba ngày hội trong không khí náo nhiệt và thiêng liêng.

Song song với phần lễ là hàng loạt hoạt động văn hóa - văn nghệ, trò chơi dân gian như múa lân, hát bội, kéo co, bắt vịt, đập nồi, diễu hành xe hoa, tái hiện hoạt cảnh dân gian… thu hút đông đảo người dân và du khách thập phương. Những tiếng trống lân rộn rã, sắc màu cờ hoa rực rỡ, tiếng reo hò cổ vũ… tạo nên bức tranh lễ hội vừa truyền thống, vừa sôi động.

Chị Nguyễn Thị Điệp (ngụ xã Tầm Vu) chia sẻ: “Với tôi, Lễ hội Làm Chay không chỉ là lễ hội truyền thống mà đã trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống tinh thần của gia đình. Dù công việc có bận rộn đến đâu, năm nào tôi cũng sắp xếp thời gian để về đình Tân Xuân dự lễ. Không khí những ngày này rất vui tươi nhưng vẫn giữ được sự trang nghiêm. Được hòa mình vào dòng người thành kính dâng hương, xem các nghi thức truyền thống và tham gia các hoạt động dân gian, tôi cảm nhận rõ sự gắn kết của bà con xóm làng. Mỗi lần dự lễ, tôi đều cầu mong cho gia đình mạnh khỏe, công việc thuận lợi và quê hương ngày càng phát triển”.

Theo Phó Chủ tịch UBND xã Tầm Vu, Trưởng ban Tổ chức Lễ hội Làm Chay Nguyễn Thị Bích Tuyền, năm nay, công tác chuẩn bị lễ hội được địa phương khởi động từ mùng 7 tháng Giêng. Ban Tổ chức phân công nhiệm vụ cụ thể cho từng bộ phận như tổ ghe đăng, đội lân, tổ chiêu u, tổ hậu cần, tổ khánh tiết… nhằm bảo đảm các nghi thức và hoạt động diễn ra đúng truyền thống, chu đáo và an toàn.

Song song đó, UBND xã xây dựng kế hoạch tổ chức chi tiết, phối hợp lực lượng công an và các ngành liên quan triển khai đồng bộ các phương án bảo đảm an ninh, trật tự, phòng cháy, chữa cháy, an toàn giao thông và vệ sinh môi trường. Việc chuẩn bị được thực hiện bài bản, chặt chẽ, góp phần tạo điều kiện thuận lợi để người dân và du khách thập phương tham gia lễ hội trong không khí vui tươi, văn minh và an toàn.

Trải qua hơn một thế kỷ hình thành và phát triển, Lễ hội Làm Chay đã vượt khỏi khuôn khổ một lễ cúng dân gian để trở thành biểu tượng văn hóa của vùng đất Tầm Vu. Ở đó hội tụ các yếu tố tín ngưỡng, tôn giáo, truyền thống yêu nước và tinh thần cộng đồng sâu sắc.

Giữa nhịp sống hiện đại, khi nhiều giá trị truyền thống đứng trước nguy cơ mai một, Lễ hội Làm Chay vẫn được gìn giữ, trao truyền từ đời này sang đời khác. Đó không chỉ là dịp cầu quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa mà còn là nơi để mỗi người con Tầm Vu tìm về cội nguồn, bồi đắp niềm tự hào quê hương.

Và cứ thế, mỗi độ rằm tháng Giêng, câu ca dao năm nào lại vang lên như lời hẹn ước:

Dù ai mua bán trăm bề

Làm Chay mười sáu nhớ về Tầm Vu