Thúc đẩy kinh tế số trong nông nghiệp - Động lực mới cho tăng trưởng bền vững

Từ ruộng đồng đến thị trường số

Những năm gần đây, ứng dụng khoa học, công nghệ và công nghệ số trong sản xuất nông nghiệp có những chuyển biến tích cực, nhất là các mô hình sản xuất tập trung, hợp tác xã (HTX) và doanh nghiệp nông nghiệp. Việc ứng dụng cảm biến môi trường, hệ thống tưới tự động, thiết bị bay không người lái (drone), phần mềm quản lý sản xuất giúp nông dân từng bước tiếp cận phương thức canh tác hiện đại, tiết kiệm chi phí và nâng cao hiệu quả kinh tế.

Giám đốc HTX Dịch vụ Nông nghiệp Minh Trung (xã Tân Phú) Lê Minh Trung cho biết, chuyển đổi số đã giúp HTX thay đổi căn bản cách tổ chức sản xuất. “Trước đây, việc canh tác chủ yếu dựa vào kinh nghiệm, khó kiểm soát đồng đều chất lượng. Từ khi ứng dụng các giải pháp số trong quản lý vùng trồng, theo dõi sinh trưởng cây trồng và ghi chép điện tử nhật ký sản xuất, HTX chủ động hơn trong điều hành, giảm chi phí vật tư và nâng cao năng suất. Quan trọng hơn, dữ liệu sản xuất được số hóa giúp chúng tôi dễ dàng kết nối với doanh nghiệp thu mua và tham gia chuỗi giá trị” - ông Lê Minh Trung chia sẻ.

Không chỉ ở khâu sản xuất, công nghệ số còn mở ra hướng đi mới trong tiêu thụ nông sản. Việc đưa sản phẩm lên các sàn thương mại điện tử, nền tảng số giúp nông sản tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng, giảm phụ thuộc vào thương lái, từng bước xây dựng thương hiệu và nâng cao giá trị gia tăng.

Theo chủ Vựa sen Tâm (xã Tân Thạnh) Võ Văn Tâm, chuyển đổi số giúp cơ sở thích ứng với thị trường. “Khi tham gia các nền tảng số và ứng dụng truy xuất nguồn gốc, các sản phẩm chế biến từ sen minh bạch hơn, tạo được niềm tin với đối tác và người tiêu dùng. Nhờ đó, đầu ra ổn định hơn, giá bán cũng được cải thiện” - ông Tâm nhấn mạnh.

Song song với trồng trọt, các mô hình chăn nuôi và nuôi trồng thủy sản cũng từng bước ứng dụng công nghệ số trong quản lý đàn vật nuôi, giám sát môi trường nuôi, kiểm soát dịch bệnh và an toàn thực phẩm. Việc kết nối với các hệ thống báo cáo trực tuyến giúp cơ quan quản lý kịp thời nắm tình hình, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và giảm rủi ro cho người sản xuất.

Tạo đột phá bằng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số

Dù đạt nhiều kết quả nhưng ngành Nông nghiệp xác định chuyển đổi số còn nhiều việc phải làm để tạo sự bứt phá thực chất. Trên cơ sở Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị và Kế hoạch số 26-KH/TU của Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Sở Nông nghiệp và Môi trường xây dựng Kế hoạch triển khai nhiệm vụ đột phá về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số năm 2026, với các mục tiêu và giải pháp cụ thể.

Theo Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Đình Xuân, chuyển đổi số trong ngành phải đi vào chiều sâu, gắn với hiệu quả thực tiễn. Theo đó, chuyển đổi số không chỉ là số hóa quy trình mà quan trọng hơn là tái cấu trúc cách quản lý và tổ chức sản xuất dựa trên dữ liệu. Năm 2026, ngành tập trung chuyển đổi số thực chất ở các lĩnh vực trồng trọt, chăn nuôi - thú y, thủy lợi và quản lý tài nguyên, môi trường - những lĩnh vực có tác động lớn đến tăng trưởng và năng suất của ngành.

Theo kế hoạch, 100% quy trình nội bộ của Sở sẽ được số hóa; toàn bộ hồ sơ, tài liệu công việc phát sinh mới được xử lý trên môi trường điện tử; dữ liệu chuyên ngành được chuẩn hóa, làm sạch và tích hợp vào kho dữ liệu dùng chung của tỉnh. Ngành cũng ưu tiên xây dựng các nền tảng số phục vụ quản lý mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc nông sản và vận hành hệ thống thủy lợi thông minh.

Một trong những định hướng quan trọng là đẩy mạnh ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và dữ liệu lớn trong phân tích, cảnh báo và ứng phó thiên tai, biến đổi khí hậu. “Sở đang phối hợp các cơ quan Trung ương và đơn vị công nghệ để từng bước ứng dụng AI trong dự báo hạn, xâm nhập mặn, ngập lụt và rủi ro môi trường. Mục tiêu là cung cấp thông tin kịp thời, chính xác, hỗ trợ người dân và doanh nghiệp chủ động điều chỉnh sản xuất, giảm thiểu thiệt hại” - ông Nguyễn Đình Xuân nhấn mạnh.

Bên cạnh đó, ngành tiếp tục rà soát, hoàn thiện cơ chế, chính sách nhằm tháo gỡ những rào cản trong ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số; đồng thời chú trọng đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng số cho đội ngũ cán bộ và người sản xuất, tạo nền tảng nhân lực cho quá trình chuyển đổi.

Với định hướng chuyển từ “sản xuất nông nghiệp” sang “kinh tế nông nghiệp”, lấy hiệu quả, giá trị gia tăng và thị trường làm trung tâm, việc thúc đẩy kinh tế số được kỳ vọng sẽ trở thành động lực quan trọng, góp phần nâng cao năng suất, chất lượng và tính bền vững của nông nghiệp trong giai đoạn tới./.