Bánh tét, bài chòi và chợ Gia Lạc

1. Nếu chiếc bánh chưng vuông vức thì bánh tét có hình trụ dài. Hai loại bánh đều có các nguyên liệu như gạo nếp, đậu xanh và thịt heo.  Bánh tét làng Chuồn ở Huế nổi tiếng cả nước. Tại làng này, từ xưa đã khoanh vùng khoảng 20ha ruộng cấy nếp ngon để làm bánh tét.

Nhà văn Nguyễn Tuân lý giải về nguồn gốc bánh tét: “Bánh này là “con” của “ông bà” bánh chưng, bánh giầy từ thời vua Hùng. Khi mở cõi phía Nam, tết đến, quân ta nhớ miền Bắc luộc bánh chưng nhưng làm vuông thì khó mang theo người và mở ra phải ăn hết, họ sáng kiến làm bánh tròn để mỗi anh đeo tòn teng 2 đòn bánh và ăn đến đâu cắt đến đó. Khi Quang Trung tiến quân ra Thăng Long, bánh tét này là lương thực chủ yếu. Còn cái tên tét thì xuất phát từ việc gói bánh này để ăn tết, để đón tết nên gọi là bánh tết. Ông thực dân Tây đọc không dấu thì gọi là bánh tet, viết phiên âm là: tét”.

2. Ai về cầu ngói Thanh Toàn/Cho em về với một đoàn cho vui… So với chùa Cầu ở phố cổ Hội An (TP.Đà Nẵng) thì cầu ngói Thanh Toàn ở làng Thanh Thủy Chánh (TP.Huế) cũng đẹp và thanh thoát không kém. Cầu được xây theo lối “thượng gia hạ kiều” (trên nhà dưới cầu), gồm 7 gian, mái được lợp bằng ngói lưu ly.

Từ cầu ngói Thanh Toàn nhìn sang phía bên kia là chợ của làng Thanh Thủy Chánh. Trong những ngày tết, ngôi chợ này ngày càng đông vui, nhộn nhịp hơn. Mọi người, bất kể là ai, từ các cụ già, thanh niên, trẻ em trong làng và cả du khách phương xa đều đến đây để chơi bài chòi.

Điều thú vị của hội bài chòi là người chơi được biết đến một thú vui chơi, giải trí lành mạnh và thuần Việt. Vào ngày 07/12/2017, nghệ thuật bài chòi Trung Bộ của Việt Nam đã được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Việc giữ gìn loại hình nghệ thuật đã vươn tầm thế giới này trở nên cần thiết và có thể nói là cấp bách.

3. Trước năm 1945, ở Huế có phiên chợ Gia Lạc nằm ở trên đường về thôn Vỹ Dạ, nơi ngã ba làng Nam Phổ (TP.Huế). Chợ do Định Viễn Công Nguyễn Phúc Bính (hoàng tử thứ 6 của Hoàng đế Gia Long) thành lập vào Tết Bính Tuất năm 1826. 

Cái tên Gia Lạc có nghĩa là “tăng thêm niềm vui”. Chợ diễn ra suốt những ngày tết, ban đầu chỉ dành cho hoàng thân quốc thích và quan lại nhưng về sau mở rộng cho cả dân thường đến tham gia.

Người ở vùng chợ Dinh, phố cổ Gia Hội hiện nay đi chợ Gia Lạc là để có dịp bói đò nhân năm mới vì phải qua sông. Nếu khi đến bến mà đò đang neo đợi, nghĩa là sẽ được thong dong trong năm mới. Ngược lại, khi đến bến mà đò sang sông, ấy là điềm báo sẽ lận đận trong năm ấy.

Và lệ thường người đi phiên chợ Gia Lạc mùng một tết luôn mua một trái cau, một ngọn trầu với mong muốn sẽ an bình trong năm mới. Trầu ở chợ Gia Lạc là trầu hương rất thơm, lá lục. Cau ở chợ là cau làng Nam Phổ, nổi tiếng ngon ngọt ở xứ Huế.

Chợ Gia Lạc còn thu hút đông đảo người đi chơi tết nhờ hàng loạt trò chơi thú vị như hò giã gạo, bài chòi, ném vòng vịt, leo cột mỡ, đu tiên, kéo co, vật võ…

Định Viễn Công lại phát động thi nấu bún giò heo ngay tại chợ Gia Lạc. Đầu bếp nào giành giải nhất thì nhận được 4 chữ: “thập toàn, ngũ đắc”. Thập toàn là điểm hoàn thiện hoàn mỹ của món đặc sản chốn kinh kỳ: ngon lành, thơm tho, ngọt ngào, đậm đà, tinh khiết, bổ dưỡng, bắt mắt, giỏi chọn, rành nấu, khéo bày. Ngũ đắc là 5 yếu tố: ai cũng biết được, mua được, ăn được, chế biến được, tìm được nguyên vật liệu ngay tại địa phương mình./.