Gánh gánh gồng gồng

Nếu có một cuốn sách khiến ta phải nghiêng mình kính cẩn trước sức sống mãnh liệt của một thế hệ và vẻ đẹp tâm hồn của người phụ nữ Việt Nam thì đó chính là hồi ký Gánh gánh gồng gồng của đạo diễn, nhà văn Xuân Phượng. Ra mắt khi tác giả đã ở tuổi 90, cuốn hồi ký như một “chén rượu nồng”, càng để lâu càng thấm, càng đọc càng thấy dư vị can trường của một đời người đi qua giông bão.

Cái tên Gánh gánh gồng gồng không chỉ mô tả hình ảnh người phụ nữ Việt Nam tần tảo với đôi quang gánh trên vai mà còn là biểu tượng cho việc gánh vác vận mệnh đất nước cùng với gánh nặng gia đình. Tác giả đã gánh trên vai mình tất cả: từ việc làm thuốc nổ, làm y tá, phiên dịch cho đến khi trở thành đạo diễn phim tài liệu chiến trường… và cuối cùng là một bà chủ phòng trưng bày tác phẩm nghệ thuật.

Trong hồi ký, đạo diễn, nhà văn Xuân Phượng nhắc đến 29 cuộc đoàn tụ và 20 quyết định thay đổi cuộc đời bà. Mỗi cuộc đoàn tụ trong hồi ký là một lát cắt lặng lẽ của thời cuộc nhưng cũng là một lần được tìm lại chính mình sau những chia lìa, mất mát.

Đó là cuộc đoàn tụ với mẹ tại sân bay ở Paris năm 1989, khi đó mẹ đã không còn nhận ra bà bởi 40 năm xa cách. Hay đó là cuộc đoàn tụ với mối tình đầu rồi cách xa mãi mãi. Sau ngày ông ra đi, bà có quay lại Huế, đi lại những con đường xưa như một lời tiễn biệt ông. Đó còn là cuộc gặp mặt bất ngờ với người bạn học sau 60 năm…

Xuyên suốt tác phẩm, người đọc luôn cảm nhận được một tinh thần lạc quan đến lạ kỳ. Dù đứng giữa lằn ranh sinh tử của bom đạn, bà vẫn nhìn cuộc đời bằng đôi mắt trìu mến.

Gánh gánh gồng gồng còn là bài học về lòng vị tha. Gánh trên vai cả những nỗi đau mất mát nhưng bà không chọn thù hận. Bà chọn cách kết nối: kết nối quá khứ với hiện tại, kết nối Việt Nam với bạn bè quốc tế thông qua hội họa và phim ảnh.

Với Gánh gánh gồng gồng, người đọc không chỉ thấy cuộc đời của đạo diễn, nhà văn Xuân Phượng mà thấy cả một chặng đường gian khổ nhưng kiêu hùng của dân tộc Việt Nam trong thế kỷ XX. Đó là món quà quý giá mà thế hệ đi trước gửi gắm lại, để chúng ta biết trân trọng hòa bình và biết sống xứng đáng hơn với sự hy sinh của thế hệ đi trước.

Đạo diễn, nhà văn Nguyễn Thị Xuân Phượng sinh năm 1929 tại Huế, xuất thân trong một gia đình trí thức. Từ năm 16 tuổi, bà đã tham gia kháng chiến và trải qua nhiều vị trí như kỹ thuật viên thuốc nổ, y sĩ, bác sĩ nhi khoa, thông dịch viên và phóng viên chiến trường.

Sau năm 1975, bà làm đạo diễn truyền hình, rồi trở thành chủ phòng tranh tư nhân Lotus tại TP.Hồ Chí Minh từ năm 1989. Năm 2011, Chính phủ Pháp trao tặng nữ nhà văn Xuân Phượng Huân chương Bắc đẩu bội tinh vì những đóng góp cho sự hiểu biết sâu sắc hơn giữa Việt Nam và Pháp cả trong thời chiến và thời bình. Bà cũng là tác giả của 3 cuốn hồi ký viết bằng tiếng Pháp và tiếng Việt là Gánh gánh gồng gồng và Khắc đi, Khắc đến. Quyển hồi ký thứ ba, Chân cứng đá mềm đang trong quá trình hoàn thiện./.