Sửa quy định về dạy thêm, vẫn còn những 'khoảng trống'

Làm rõ khái niệm "người thân" của giáo viên ở cơ sở dạy thêm

Dự thảo quy định khi dạy thêm ngoài trường, ngoài môn học, địa điểm, hình thức và thời gian dạy, giáo viên (GV) phải báo cáo với hiệu trưởng về mối quan hệ với người đứng tên đăng ký kinh doanh dạy thêm và cập nhật khi có thay đổi. Nếu cơ sở dạy thêm do người thân của GV đứng tên, thầy cô không được trực tiếp hoặc gián tiếp tham gia điều hành, chi phối hoạt động. Việc này nhằm mục đích theo dõi, quản lý, không phải là thủ tục cấp phép cho GV dạy ngoài trường.

Nhiều ý kiến cho rằng quy định này là cần thiết nhằm phòng ngừa xung đột lợi ích nhưng đề nghị làm rõ khái niệm "người thân", phạm vi áp dụng và tiêu chí xác định hành vi "chi phối, điều hành" để bảo đảm thống nhất khi thực hiện; đồng thời cần khẳng định quy định này chỉ nhằm mục đích quản lý, không hạn chế quyền kinh doanh hợp pháp của tổ chức, cá nhân và không làm phát sinh thủ tục hành chính mới.

Theo Bộ GD-ĐT, quy định này mang tính nguyên tắc đạo đức nghề nghiệp, nhằm phòng ngừa xung đột lợi ích của GV, không phải là quy định về điều kiện kinh doanh hay hạn chế quyền kinh doanh hợp pháp.

Việc không định nghĩa cụ thể "người thân" nhằm tránh tạo kẽ hở pháp lý để lách quy định thông qua việc chuyển đổi hình thức quan hệ hoặc người đứng tên trên thực tế. Trường hợp phát sinh, việc xem xét, đánh giá mối quan hệ và dấu hiệu chi phối, điều hành được thực hiện trên cơ sở hồ sơ, tình huống cụ thể và theo thẩm quyền của cơ quan quản lý, thanh tra, bảo đảm phù hợp với pháp luật hiện hành và thực tiễn quản lý.

Dự thảo cho phép GV công lập dạy thêm ngoài nhà trường nhưng phải báo cáo và không được "chi phối, điều hành". Về điểm này, một số ý kiến góp ý: cần làm rõ định nghĩa "xung đột lợi ích" và nêu thực tế, nếu GV dạy thêm chính học sinh (HS) mình đang dạy trên lớp, áp lực điểm số và sự thiên vị rất dễ xảy ra. Dự thảo nên cân nhắc bổ sung quy định: GV không được dạy thêm cho HS mình đang trực tiếp giảng dạy trên lớp chính khóa để tránh biến tướng thành "ép" học thêm.

Sở GD-ĐT Lạng Sơn đề nghị cần có chế tài cụ thể hoặc bộ tiêu chí để nhận diện rõ hành vi "chi phối gián tiếp" hoặc "gây xung đột lợi ích" và cho rằng cần có hướng dẫn cụ thể hơn về tiêu chí nhận diện "xung đột lợi ích".

Bộ GD-ĐT cho rằng quy định này được xây dựng theo nguyên tắc phòng ngừa xung đột lợi ích, theo quy định tại luật Phòng, chống tham nhũng, tập trung vào hành vi của GV là không được lợi dụng các mối quan hệ để trực tiếp hoặc gián tiếp điều hành, chi phối hoạt động dạy thêm, học thêm, hơn là xác định cứng chủ thể đứng tên đăng ký kinh doanh.

Hiệu trưởng quyết định tăng số tiết dạy thêm trong nhà trường?

Rất nhiều ý kiến góp ý liên quan đến việc quy định số tiết dạy thêm trong nhà trường. Thông tư 29 của Bộ GD-ĐT về quản lý dạy thêm, học thêm có hiệu lực từ tháng 2.2025 quy định mỗi môn học được tổ chức dạy thêm không quá 2 tiết/tuần trong nhà trường.

Đại diện Trường THPT Ninh Quới (Cà Mau) cho rằng các môn toán, ngữ văn, tiếng Anh lượng kiến thức nhiều, nếu chỉ được phép dạy không quá 2 tiết/tuần như quy định hiện hành khó đáp ứng được yêu cầu về chất lượng của bộ môn.

Tương tự, một số sở GD-ĐT cũng cho rằng quy định không dạy thêm quá 2 tiết/tuần chưa phù hợp với thực tiễn ôn thi tốt nghiệp THPT. Từ các đóng góp, dự thảo điều chỉnh, sửa đổi quy định theo hướng cho phép linh hoạt hơn về thời lượng dạy thêm trong nhà trường thông qua việc giao quyền cho giám đốc sở GD-ĐT quyết định đối với những trường hợp theo đề nghị của hiệu trưởng nhà trường.

Nhiều ý kiến cho rằng việc xin giám đốc sở quyết định từng trường hợp làm phát sinh thủ tục hành chính, khó triển khai đồng bộ. Sở GD-ĐT Quảng Trị đề xuất để hiệu trưởng nhà trường quyết định số tiết dạy thêm tùy thuộc điều kiện thực tiễn của nhà trường, phát huy tính chủ động, linh hoạt của cơ sở giáo dục.

Trước các đề xuất này, Bộ GD-ĐT lý giải, việc quy định thẩm quyền quyết định đối với trường hợp vượt quá 2 tiết/môn/tuần thuộc giám đốc sở GD-ĐT nhằm bảo đảm thống nhất quản lý nhà nước, tăng cường kiểm soát quyền lực và phòng ngừa lạm dụng trong tổ chức dạy thêm, học thêm. Hiệu trưởng là người trực tiếp quản lý hoạt động giáo dục của nhà trường nhưng thuộc sự quản lý, chỉ đạo của sở GD-ĐT; kế hoạch giáo dục hằng năm của các cơ sở giáo dục đều phải báo cáo và được sở xem xét trước khi thực hiện. Do đó, việc giữ thẩm quyền quyết định ở cấp sở đối với các trường hợp đặc biệt là cần thiết, vừa bảo đảm trách nhiệm giải trình, vừa tránh tình trạng buông lỏng quản lý hoặc phát sinh tiêu cực trong tổ chức dạy thêm, học thêm.

Có sở GD-ĐT kiến nghị làm rõ tiêu chí "trường hợp đặc biệt" để được phép tăng thời lượng dạy thêm, tạo cơ sở pháp lý thống nhất, tránh tình trạng vận dụng tùy tiện, thiếu đồng bộ giữa các địa phương. Bộ GD-ĐT cho rằng nội dung quy định về số tiết/tuần/môn học là quy định đối với việc tổ chức dạy thêm, học thêm trong nhà trường, do đó phải bảo đảm các quy định tại Thông tư 29 và các nguyên tắc dạy thêm, học thêm, những trường hợp không được dạy thêm... Vì vậy, theo chức năng, nhiệm vụ của mình, hiệu trưởng chịu trách nhiệm giải trình về chất lượng giáo dục của nhà trường, căn cứ các quy định nêu trên để cân nhắc tính cần thiết, phù hợp phải bổ sung thời lượng dạy thêm cho một số đối tượng đặc biệt của nhà trường để xây dựng kế hoạch giáo dục tổ chức dạy thêm, học thêm trong nhà trường đúng quy định.

Lo ngại biến tướng dạy thêm

Trong tổng hợp của Bộ GD-ĐT về các ý kiến góp ý, một số nhà trường đề nghị Bộ GD-ĐT sớm ban hành văn bản hướng dẫn hoặc ví dụ minh họa cụ thể để các nhà trường phân biệt rõ hoạt động giáo dục tăng cường trong nhà trường với việc dạy thêm, học thêm theo quy định; tránh cách hiểu khác nhau giữa các địa phương, gây tâm lý e ngại khi tổ chức các hoạt động giáo dục chính đáng.

Cũng có ý kiến đề nghị làm rõ định nghĩa và cơ chế giám sát tài chính đối với "hoạt động giáo dục tăng cường"; xem xét quy định trần mức thu hoặc khống chế số tiết thực hiện. Có ý kiến bày tỏ lo ngại về nguy cơ biến tướng hoạt động "tăng cường" khi dự thảo loại trừ các "hoạt động giáo dục tăng cường, theo sở thích" ra khỏi phạm vi điều chỉnh của dạy thêm. Nếu không có ranh giới rõ ràng, các cơ sở giáo dục có thể lợi dụng điều này để tổ chức dạy thêm dưới danh nghĩa "hoạt động tăng cường".

Trước băn khoăn này, Bộ GD-ĐT cho rằng dự thảo thông tư đã xác định rõ: "Việc tổ chức các hoạt động giáo dục tăng cường, các hoạt động giáo dục đáp ứng nhu cầu, sở thích chính đáng của người học nhằm phát triển toàn diện HS. Do đó, các hoạt động giáo dục này được Bộ GD-ĐT quy định, hướng dẫn tại các văn bản chuyên ngành khác… Việc loại trừ "hoạt động giáo dục tăng cường, theo nhu cầu, sở thích chính đáng của người học" ra khỏi phạm vi điều chỉnh của dạy thêm nhằm khuyến khích phát triển toàn diện HS".

Theo Bộ GD-ĐT, "việc không quy định chi tiết trong thông tư nhằm tránh trùng lặp, chồng chéo, bảo đảm tính ổn định của văn bản và phù hợp với chức năng, phạm vi điều chỉnh của thông tư về dạy thêm, học thêm, nhằm tránh cách hiểu chưa thống nhất, bảo đảm phân định rõ giữa dạy thêm, học thêm với các hoạt động giáo dục hợp pháp, cần thiết trong nhà trường".

Bộ này cho biết sẽ tiếp tục nghiên cứu, hướng dẫn cụ thể hoạt động giáo dục tăng cường, bảo đảm không bị lợi dụng để thu tiền hoặc tổ chức dạy thêm trái quy định.